Maansooyinka Dhoodaan:: Maansooyin Qosol iyo xiiso badan

Maansooyinka Dhoodaan:: Maansooyin Qosol iyo xiiso badan

    1-B Alla tuug |2-C Aweytin | 3-C Callaamo | 4- Daba la' 1976 | 5- Dalxiis | 6- Dhab ka hadal| 7- Dhugasho
    8- Digasho 1977| 09- Durraaqsi | 10. Falaadkii | 11- Feero dhagax 1963 | 12- Furdaamis 1980 | 13. Gar darro
    14- Gar naqsi 1974 |15- Gocasho| 16- Ha midowdo | 17- Ha u liicina| 18- Hadii amxaaroy | 19- Halgaad 1979
    20- Higlo| 21- Isweydiin | 22- Jagya luuf |23- Jilbo riiq 1973| 24- Jeeraaro 1973 | 25- Likaaco |26- Mardabaalow
    27. Maxaa iigu jira? | 28- Mujaahid | 29- Ogaysiis| 30- Qalbi karbaash| 31- Qarjamuudle | 32- Qaydaraan surad
    33- Qodob | 34- Saleello 1974 | 35- Shaamareeb| 36. Takartii maroodiga| 37- Toosoo kacaay 1962 |38- Tusaale
    39- Uguma maadeyn | 40- Uneexo 1962 | 41- Uus duugad| 42- Waa la mulkiyey| 43- Xaajadii 1976| 44- Xaawiyo aadan
    45- Xullub socod 1975 46- Xuuraa baf | 47- Yaa dirsaday?? | 48- Yaa kasbaday? 1978


    01. ALLE TUUG 1974



    1974kii Cabdullaahi Dhoodaan markii uu eegay xaalka Soomaalidu sida uu yahay, dhulkii Soomaaliyeed oo qaar gumayste
    gacantiis wali ku dambeeya, dadkii la rabay in ay raacdeeyaan oo aan uba soo jeedin, dhallinyaradii oo si xun u wada ilbaxday
    oo sigaar, turub, iyo qaad la ruugo door biday, dumarkii oo asturaaddii iyo xishoodkii ka xuub siibtay, sakadii oo la
    bixin diiday, culumadii oo la istikhfaafsaday, ayuu wuxuu dacwadiisa u bandhigay ilaahay oo uu waydiistay in uu ummadda
    soo hadeeyo, kheyrka iyo wanaagna ku soo dabaalo.

    WUXUUNA YARI:-


    Boqoroow Allahayoow adaa baaqiyoo jira e

    bari iyo adaanay Galbeed kula balaadhnayne

    sawaariikhda adigaan ka baqin oo iska soo baxa e

    adaanay bir orod dheer ku helin amase baabuure

    baylood cirkaa mari adaan buur ka hoos gEline

    adigaa wixii aad burburin berina joogayne

    baryadayda ii yeel adaan kuu bandhigayaaye.



    Barashada cilmiga diinta baan baafiyaa waliye

    mas'aladi la baadhoo dhan baan baal ka taagnahaye

    in aad diinta ii badiso baan kaa baryahayaaye



    Nin waliba bilaadiisa wuu barako maalaaye

    baradaydi gaal baa fadhiya buuran tabarteeye

    man badheedhi karo ninkaa baaqsadaan ahaye

    inaad iga bixisaan raboon kaa baryahayaaye



    Boqollaal rag oo wada fadhiya badhaha suugyaasha

    oo turubka baandhayn hayoo adigu ii baaq leh

    oon baabka waysiyo salaad boqonta maydhaynin

    bogga naar inay dhigahayaan baabka lagu sheegye

    ummad baylahda u diid yaan, kaa baryahayaaye??



    Bangi lacaga geel badan rag loo adhigu uu buuxo

    ooy baahi haynoo lo'dii bowdka miranayso

    oo aan bakhaylnimo sakada barina dhiibaynin

    bogga naar inay dhigahayaan baabka lagu sheegye

    ummad bixisa oon diidin baan, kaa baryahayaaye



    Xerow aan billowgii cilmiga baran kitaabkiisa

    oo imaamyadii wada billaa belo ku sheegaaya

    isaguna inuu baastar yahay baabka lagu sheegye

    barqankaa inaad bi'isid baan kaa baryahayaaye



    Barbaar aan cibaadada alliyo boqor addeecaynin

    oo baarka siinaay kalkeer bal u budlaynaaya??

    oo buuri nuugoo ilkaha dabarku uu buuxshay

    inay bohosha naar galahayaan baabka lagu sheegye

    dhallin aan ibliis bi'inin baan kaa baryahayaaye



    Bogga kale haweenkiyo haddaan baal kale u leexdo

    iyadoon Billaaahiyo islaan nimo ku buuraanin

    asturkii kolkii laga baxey sii burburiyeene

    waxay baratamaayaan kob aad uga ba'aysaaye

    boggaa qaawan bowdada cad iyo naaska badhidiisa

    barta xaluska kaga taala iyo bari dabkii gaadhay

    adoon baadhin baad heli kartaa booska uu yahaye

    hablo badanka soo wada qarshaan kaa baryahayaaye



    Beeshii haddii aan wada maroon baal walba u eegay

    biyo lagu rogyaa iyo Jibriil baalka mariyaaba

    in halaag kusoo beegan yahay baabka lagu sheegye

    bulsho kheyrka wada raadisaan kaa baryahayaaye

    Aammiin
    -----------------

    02.AWEYTIN 03. CALLAAMO



    Waa taan cadaadley ka guday xalay cawayskiiye

    caado iyo intaan sirow tegaan caano geel dhamaye

    cosob iyo markaasay maryama ila ciyaareene

    citiraafna waan helay sidii dawlad caadila ahe

    Waana lay casuumaday sidii caalim soo dagaye

    ragna inuu catrado ii dhisuu iila ciil qabaye



    Cisigaa anoo heli karoo cudur la'aan seexday

    turumbadu markii ay cidee waaguna caasaaday

    cirkii iyo camuudii markaan cayn kastaba dhawray

    rag calool xun goortaan arkiyo calalo taanbuuga

    carmis inan ag joogaan gartiyo wali ciqaabtiiye

    caku aniga goormaa wajaaf laygu soo celiyey ?



    Carradii biyaa iga xidhoo waxan cabbaan waayey!

    cadar bay ahaydoo intaa caga-gubyey haysay!

    cagaag baa i mudayoo kabaan cidhibta saaraayey!

    shan nin bay casuumaysayoo fiidkii ma cashaynin!

    batar Ceerigaabaan ku jabay mana ciyaarayne!

    cirka iyo baqoolaan ku tegay cadale meeshiisa

    cusbalayna waan soo mariyo Ceelis gudaheeda

    cimrigayna meeshaan fadhiyo kama carraabayne!

    cawdaan ku jiifiyo hurdada caawa kama toosin

    sidaan u caweysimaayuu waagu ku caddaaday!

    niman bay canaantoo haddana ii calaalcalayey!

    ceeb baa la ii faafiyoo la ima caayaynna!

    hadalkaa calaamadale waad la cajabaysaane

    caynkaana waxa iigu wacan ciilka aan qabaye

    ..........
    ..........
    --------------------

    04. DABA LA' 1976



    Dabayaaqadii 1976kii ayuu Cabdullaahi Dhoodaan rakibay gabaygan isaga oo ugu jawaabayey niman dawladii
    Maxamed Siyaad ergo u ahaa oo gabayo usoo diray, nimankaa oo aad magacyadooda ka heli doonto gabayga
    dhexdiisa. Waxaa ka mid ahaa, haddii aan dhawr xuso, Yuusuf Dheere Maxamed Sugaal, Cabdi Sheekh Biixi,
    Siyaad Daa'uud, Yuusuf Colaad iyo kuwa kale. Gabayada raggaasi tiriyey waxaa ka mid ahaa Hooskii, Dalka
    Hooyo, Wargubtaanyo iyo mid Caynley la baxay. Jawaabtii Macallinkuna waxay ku billaabatay:


    Asalkiina hadal aan dadnoo daahle, inaan sheegno
    Iyo ku aan daboolayn inaan, dibadaha u saarro
    Labadaa dariiq baa miduun, dawga ku haboone
    Markii docadocays loo waday, daala dhaaf imane

    Sidaa iyo darted maansadii, layska daba keenay
    Ma diidaniye qaar waan hubaa, daw inuu yahaye
    Hayeeshee badhkeed waa daleen, amase deel-qaafe

    Kama dhigin macnaha doodif iyo, deero ka hal wade
    Danbaaburiyo gaaraabidhaan, fiid is dabayaacay
    Danbas iyo wax nool kay yihiin, daa’imaan garane
    Dab iyo qiiqna waan kala aqaan, saa duq baan ahaye

    Deleb iyo shax labadaa mid baan, dheel u degayaaye
    Dixiyo dareemiyo ridhmiyo, duurba kala jaade
    Cagaar roobkii dayr hore baxshiyo, dogobna waa geede
    Haddaan damal ku weydiinayood, dhir isku duudqaado
    Dur iyo daabacay kala noqdaan, haysku daar toline
    Ninkii awr dibjiray goobayoow, duunyo hay odhane!

    Inaad doomanaysaan kolkii, gabay la doonaayo
    Hal duwaaya dulucdaad rabteen, looma daawado e
    Adoo xubinta sii daawadayoo, tii macna leh doortay
    Waa in midhihii lagu daabacaa, ha is dabooleene

    War maansooyinkuu diray Siyaad, amuu dabayl raacshay
    Ragga dookha Ina Ciise lee, dumarada u heesa
    Halkay daaranayd waa sidaa, dulucdu Caynleeye
    Mar labaad kolkaan dayo tixdii, deel ku soconaysay
    Kollay damacu waa fiican yahay, oo ku diirsadaye
    La durduri fariintaad lahayd, xuurtii dalandooshay
    Walow ujeedada duleed kaa, dadaal noqotay
    Waxaa jiray odhaah kaa dustoon, laga digtoonaane

    Doqonimiyo badow laysku sheeg, oo dacaayad ahe
    Kaftankii duleedada markaan, taa isaga deyno
    Daliil run ah markii lagu socdeen, daacadda u baydhno
    Diirdiiranaanshaba haddii loo, dacwiyo maanta
    Amaan lagu danbaabayninoo, beenta laga daayo
    Taariikh aan dumayn baa, u taal degalladeenaase

    Siyaadoow dadkeeniyo cabsidu, waaba kala duufe
    Hundo Dixa dul iyo dooxo iyo, duudo iyo laago
    Docda Nogob ah togag soo durdura, daacadii webiga
    Hadday tahay dhul reeruhu degaan, amase daaqeen leh
    Ama dooggii haro buuxsantiyo, ceel diraac-shubad leh
    Maansada dhulkii daraf ka daraf, Yuusuf kaga daalay
    Dabdhac geesinimo loo qiraa, waa intuu dego e
    Geerina dadkeenaa ma jiro, ruux ka didayaaye
    Cabdi Walina aan kuugu daree, tuu dareerinayey
    Kelmad dalab lahayd buu yidhi oo, waan dareensadaye
    Dogob iyo gidaar kugu dumiyo, daad ku jiidanaya
    Naftu wixii dardarayoo kalay, dhaax ka durugtaaye
    Marse hadduu dad kula qayr ahaa, sharaftii kaa diirto
    Siday kuu dulleeyaan haddaad, cadho la diihaasho
    Adoo dibinta ruugiyo isagoo, kibir la diidaaya
    Darbad kugu gubyaa iyo dibtaa, dacar ka leeftaaba
    Waa inaad dubaha qaadatood, kaga dig siisaaye

    War duudkaaga ceeb saran iyo, diilintiyo jaaha
    Waxaaba kaaga duug roon adoo, meyd dafuufa ahe
    In kastood difaacdo oo warmaha, lagugu daaduunsho
    Siday kuu danqaan nabaradaa, diifta kugu reebay
    Isagaba dilkaagaa u dhibiyo, dakharadaadiiye
    Baqaa door ah hay odhan Cabdiyoow, waa dameernimo e

    Daafidaanse kaa qubi kaa tidhee, digirta siinaysay
    Kamaad daadinayn dheef duxliyo, doobi caano ahe
    Waaba digo ka saydh taasi oo, darib u geedeeye
    Wararkiinii daanyoon markii aan, isla doondoontay
    Rag dayuurad iyo taangi loo, Saam ku diriraaya
    Oo ciidan soo dumi karoo, dawladnimo haysta
    Iyo qalab rag daydayan hayoo, dalal xoraynaaya
    Oon dunida loo sheeginoo, doocba laga haynin
    Oo hoosta laga duugayoon, dibadda gaadhaynin
    Oon deeq rasaaseed helayn, daynna cidi siinin
    Oo wali dakanadii maqnayd, diilalyo u hayso
    Oo dabar xanuujiyiyo hoggaan, lagu dadaabeeyay
    Labadaa dariiq baad miduun, degashanaysaane
    Dubaaqiinu suugaanta maag, walise diimoone

    Ina Biixi hooskii dayacay amuu, kasoo dayrshay
    Malaha wiil kun-doofaarre oo, maal dudada buuxshay
    Oon weligii doog iyo abaar, darar ka waayaynin
    Inuu buur dilaacshana karoo, xoog dardar ah haysta
    Oo guurkii dacar loo marshayoon, dumarba eegaynin
    Doob-guun sidaasuu rabaa, inuu duraantaaye
    Yuusufna waaba dow inuu yidhaa, da’ Allay badaye
    Nin da’ yari hadduu soo tirshooy, maanso xagal-daacdo
    Daldaloolkii ay yeelataa, laga dulqaataaye
    Kuwa lala degdegiyee dhawaan, dilaya taariikhda
    Haddaan madaxu idin daalanayn, amaan la doorsoomin
    Hal delagan maxaad ugu darteen, waa duntii gabaye

    Wararkiinii dayraa markii aan, isku duudqaado
    Haddaad dayr rimaysiyo haddaad, been durdurinayso
    Dabalaay inaad gugan dhashaa, taladii loo daystay
    -------------------

    05. DALXIIS GEYN


    Gabaygan Dalxiis, abwaanku wuxuu kaga hadlayaa hodanimada iyo qaninimada dhulka loo yaqaano
    Ogaadeenya ama Soomaali Galbeed. Wuxuu gabaygu ka mid yahay gabayada naadir ka ah ee Dhoodaan.



    1. Dalkayaga dabeecooyinkii, Eebe ugu deeqay
    2. Dulwareejis guud baan tilmaan, kugu dawaafsiine
    3. Ila daawo gabaygaygan waan, kugu dalxiis gayne

    4. Hanfi dab iyo duufaano maleh, ama diraac dheere
    5. Madaayaan daruurtiyo cirkuba, waana di-i-taane
    6. Daafyahaa saraa noogu badan, karan darroorteed e

    7. Umana doollin doog iyo xareed, wali dadkiisuye
    8. Mana doosho duunyadu dhul kale, sidan daraadeede
    9. Inta Dahare Doolliyo Dohiyo, Diggi u hoosayso
    10. Ee daan Galbeed iyo kor baan, kuu dalaandalinne

    11. Waana dul iyo diillaha dhixiyo, duudo iyo buure
    12. Durdur iyo dad haro uu qotiyo, kali dafoo buuxa
    13. Tog durraaba laagaha dixdiyo, wabi kasoo daaca
    14. Biyaha daadku dooxiyo hundaba, way dindimayaane
    15. Markaasuu qofkii doonayaa, dalaga beertaaye

    16. Ma dardugin farsamaday shacbigu, tacab ku doontaane
    17. Harqoodkii dushiyo kootar adag, dacal u saaraane
    18. Jiqirtidaan dabcayn Nugi durtiyo, kooshi loo dadabye
    19. Minaaq daloolay baa marashadii, loo dusinayaane

    20. Digiraday dafsiin iyo irfidaa, la isku daabtaaye
    22. Xadhko dunniyo suun iyo qoryihii, laysku wada duubye
    23. Sango dacayan dagal kaw sudhoo, lagu dabaabeeye

    24. Markaasay dullaha qaadannooy, daba istaagaane
    25. Alaabtaa carada dooxi bay, dibidu jiidaaye
    26. Ciid abuurkii lagu daadinbay, kala dilaacshaane

    27. Dhulkuna daahimaayee sidii, lagu dareemaayey
    28. Durba midhihii oo doog noqday buu, soo dalacayaaye
    29. Dheelidaa dabayluhu lulaaan, maalmo dabadeede
    30. Hadana way ka dabargoyn ristiyo, caws dugsiin kara e
    31. Doc katuure laamuhu sabuul, firi dahaadhnayde
    32. Waliba shay darxumo keeni baa, laga duwaayaaye
    33. Waxay ugu dikeeyaan sariir, daakhilkeeda ahe
    34. Doofaarraday kaga ceshaan, amase daanyeere
    35. Wadhaf bay ku daafici shinbiro, duulayaa jira e

    36. Mudday laydh dabaalane kolkay, diir-cadaad noqoto
    37. Qof dibjiray haduu soomariyo, socoto diifaysan
    38. Looguma darree beerta waa, laga daryeelaaye
    39. Wixii deeqi karay baa martida, looga sii dubiye
    40. Qofkii oon degmada gaadhin bay, sii dibiriyaane

    41. Qodaal darisa waa lagu ogaa, daawo iyo xeere
    42. Way ugula dillaamaan mandado, kii dalbada guuse
    43. Bakaar duugte xero oodan dayr, oo karoor dade
    44. Qofba wixii dorraad kayd u yiil, wuu diqdiqayaaye

    45. Dhulkani deeq Allaalehe intuu, naga durduursiiyay
    46. Wixii Daa'in naga dheefshay iyo, qaar ku sii dihinba
    47. Dibno kuma idlayn karo sadkuu, noogu daabacaye
    48. Duuduub ahaan saricii waan, kuu dulleed maraye
    49. Dabrocelinta hoos iyo Bari baan, kuula daadagiye
    50. Tanna ila day waa daaqsintiyo, geestii duunyada e

    51. Inkastoo darraanshihii batay iyo, dacatigii maalku
    52. qof daman oo kuwiisii dacniyay, ama darbaynaaya
    53. Isba caydh dagaagtiyo fakhribay, dani u gaysaaye
    54. Dango malaha duunyadu hadaan, layska daayicine
    55. Ma darsaan damiin jaahil iyo, doqontu waa mooge

    56. Iga daase hadalkaan damcay, tani duwaysaaye
    57. Maansada dariiqii horaan, kuugu daadihine
    58. Gu iyo dayr dabaylood xagaa, ama diraac goodle
    59. Afarta xilli dacalka Bari, waa isdabajooge
    60. Dagmadiyo siday ugu dhaqmaan, ceel-shubkiyo doogga
    61. Durdur iyo magaalaba anaa, kugu dalxiis gayne

    62. Sheekada aan lagu daalin baa, daawo miidhan ahe
    63. Waxba yaanan kuu sii daldalin, sheeko dabadheere
    64. Ma daynine dulkaasaan hadhow, daadah kaa odhane
    65. Maantana halkaa noogu daa, haysku sii diline
    66. Diyaar noqo hadana saadanbaan, daqaqamaynaaye

    Cabdi Xiis ayaa gabayga ka qoray cajaladdii uu ku duubnaa. Mahadsanid saaxiib.
    ----------------------

    06. Dhab ka hadal


    Gabaygan khatarta ah ee ay ka dhexmuuqato inuu Macallinku mariyey kolkii uu ka baxsaday dawladii Maxamed
    Siyaad iyo taariikhdiisiiba soo raadi oo nasoo gaadhsii muggii aad hesho.


    Dhabbe saxan dhayaalkii makrigeed u dhalandhooshay

    Fikradaad dhiraandhirin jirteed dhaaxa daba joogtay

    Halgan dhanba adoo bari dhexgalay oo kusoo dhididay

    Inaad dhaliso gool iyo inaad dhimato mooyaane

    Dhexdhexaad inaad kaga hadhaa waa dhabcaalnimo e

    Fikradaad dhiraandhirin jirteed dhaaxa daba joogtay

    Dhukusaad mar bay yeelan iyo dhuudis gaadmo ahe

    Kolla orod dhabaabaca noqdiyo waa dhakhso u roore

    Dhadhaab kaa horjeediyo adoo dhiibo filanaaya

    Dhiigiyo naftaadana huroon dharabo eegaynin

    Oon dad nacabku dhaansaday hadhow yeelan dhaxalkaaga

    Dhadhamiyo dhamcaatiyo adoon dheef u xilanaynin

    Dhammaanteed adoo saa u garan ama u dhawraaya

    Halgan dhaawac loogama hakado dhimasho yeelkeede

    In dhawayd dhawaaqii badnaa waanigii dhimaye

    Mase dhoofin mana dhuuman mana dhaqaaq dayne

    Ma dhabarin is dhuudhuubiduna ma aha dhalankaye

    Dhajiyaha xinjiro dhaadhigiyo dheri karshaagiisa

    Af-weynaha dhargiyo kaan la dhiman dharagse diidaynin

    Wax kalaa dhuftay leeyihiin malaha Dhoodaane

    Dhankalaaso waanigii aqiin tuugu dhaygago e

    Dharbaaxooyinkaygii cuslaa waan la dhacyaaye

    Intaan dhabarka kaga joogsadoon dhiico ugu yeelo

    Waa inuu dhafoorkuba qarxoo dhaga dilaacaane

    ...

    ---------------------

    07. DHUGASHO 1972


    1. Soomaalidaan dhiidhiyay, ugu dhamaynaayey

    2. Dhan kastaba ha joogtee dadkaan, dhiirigelinayaayey

    3. Dadkaan dhiiga hoosiyo qalbiga, wada dhalaalsiiyey

    4. Runtii aan u dhakaabiyo dadkaan, dhaabadda u sheegay

    5. Dharaar iyo habeen qayladaan, kor u dhawaaqayey



    6. Ujeedada dhankii loo wadee, layska dhaadhiciyey

    7. Inta dhinac marsani waa kuwaan, garasho dheereyne

    8. Caqligay ka dhaawacan yihiin, waana shay dhab ahe

    9. Oo dhaandhaamo baas waxa ka dhigay, dhuuni raacnimo’e



    10. Shaydaankay dheesha u tumaan, wuu dhakaandhabiye

    11. Umaddan dhabaalyeyn jiree, aan u dhawaaqaayey

    12. Dhabar dhabar hadday wax u fahmeen, yaa dhibaato ahee



    13. Dhaqankiyo asluubtaan macanaha, kugu dhansiiyaaye

    14. Raggiise aabbayaasheen dhalay baa, dhaafay hadal weyne

    15. Maahmaahyadey noo dhiseen, midaan ka soo dheegay

    16. Dhinacyada hadduu kaaga jiro, nacab ku dhaylyaaya

    17. Intaad sacabadow dhigan lahayn, nacab ku dhuudaaya

    18. Si uu dhoomo inaad buuxsatoo, dheregtay kuu moodo

    19. Dhafoor xumiyo cadawgaagu yuu, dhuubni kaa garane

    20. Waxaaba loogu soo dhaashadaa, dhuux sagaaro e



    21. Markaad hadalku geestuu u dhacay, sii dhadhamisaanna

    22. Dhudhunkeeda taa lama lahayn, dheef ka raadsade e

    23. Macnuhu waa dhiggaa lama beryee, ceeb ka dhawrsade



    24. Dhirta iyo dabayshiyo dhulkiyo, dheefta iyo ciidda

    25. Wax dhulkeena lagu dheehay oo, dheeriyaa badane

    26. Inkastoo dhallaan iyo gabow, ciidda lagu dhaarto

    27. Dhaqdhaqaaqi meelaan casrigu, wali ku dheereynin



    28. Dhallinyaradii aan sheegaayiyo, taan dhegaabinayey

    29. Maskaxdaa dhan hadalkiina, way dhihi yaqaaniine

    30. Dhimir iyo garaad way qabaan, fiiro dhumuc weyne

    31. Oo qaarkood murtiday soo dhuftaan, waabad dheygagiye

    32. Dhabbahaan marayniyo libtuna, way isu dhaw dahaye

    33. Dhaqso horumarkoodiina way, dhagagsanaayaane

    34. Isxilqaanka noo dhimman maxaan, uga dhabcaalownay



    35. Dhurde ma laha dhuux iyo laf iyo, dhiibsanow muruqe

    36. Dhirtana waa ka miidduu ka dhuray, lala dhamaayaaye

    37. Intaan ubuxu dhadhin ee ku yaal, laanta dhaladeeda

    38. Ee uu mankuba dhaadan yuu, tacab dhitaystaaye

    39. Hadhow buuse wuxuu sii dhigtiyo, malabkii dhuuqaaye



    40. Haddaan eegno dhuunyaalihiyo, anigan Dhoodaana

    41. Billow aadmigii aan u dhashaan, yara ku dhaamaaye

    42. Geedihii dhulkiyo hawlkarnimo, igaga dheereeye



    43. Aboorkuna dhareer iyo wuxuu, ciid isugu dhoobay

    44. Ee uu dundumada uga dhigay, amuu u dheeraystay

    45. Waa jidhacuu dhiilada ka qabay, inuu ka dhuuntaaye



    46. Haddaan cadawga soo dheelmadka ah, la iska dhooroofin

    47. Dhexda maalintuu kaa galee, dhagarna kuu geysto

    48. Dhirif iyo cabaad sida runta ah, kaama dhiciyaane

    49. Dharbaaxadu intay kaa fogtee, soo dhabbacanayso

    50. Lama dhagabsadee waa inaad, dhab u dareentaaye

    51. Markaasaa dhangado loo gurtaa, dhaax la diriraaye

    52. Oo dhawrta lays kaga gudbaa, dhacamo waaweyne



    53. Geedaha dhafmaa lagu yidhaa, waysku dhoon kaniye

    54. Dhig baan udub ku taagayoon ku xidhay, shay dhegaatiyahe

    55. Mana dhalleecsan hadalkii anoon, sii dhubqaaliyine

    56. Ruuxii i dhageystow macnihii, waan ku dhaadhicine

    57. Cudurada wax dhaawaca jirrada, lala dhukaamayo

    58. Ee sida dhinbiilaha dabka ah, kaga dhagsiinaysa

    59. Iyo gumaysi dhuug iyo ka daran, baalcaddii dhagaxa

    60. Oo inuu dharkaba kaa furtiyo, dooni dhaxalkaaga

    61. Labadaaba wixii kaa dhacshaa, ma aha dheeldheele

    62. Mid walba waa dagaal dhiif leh oo, dhuubka loo daro e



    63. Dhanka kale waxyaalahan dharaar nool idhaa, taaba maan dhuganno

    64. Dhakhtarnimo ka soo qaad bal waan, kuu dhildhilayaaye

    65. Caanaha dharkaynkiyo haddaan, dhirindhir soo hoorsho

    66. Oo aan dhammaajiyo ku daro, xabagta dhiigsaarka

    67. Oon dhiil xareediyo intaan dheri, ka soo buuxsho

    68. Oo daboolka aan u dhuujiyoon, dab u dhardhaarreeyo

    69. Kolay boogta dhaymo u noqdaan, lama dhalliileene

    70. Ma dad dhoohan baan nahay, maxaan taa la dhugan weynay?



    71. Haddaanse laamo dhaadheer ka qodo, dhuundhas xididkeeda

    72. Oon xadhig dhan kaga soo xidhoon, dhinac u laadlaadsho

    73. Oon weel u hoos dhigo biyaha, way dhidhibicdaaye

    74. Inuu dhibiq tifleeyaba qoryaha, waxa ka soo dhiiqa

    75. Haddaan waliba dheecaan Mawiyo, dhamstana u geeyo

    76. Oon dhaal ku wada shiilo oon dherilo, ka soo buuxsho

    77. Inay dhabarka daawo u noqdaan, way u dhawdahaye

    78. Ma dad dhoohan baan nahay, maxaan taa la dhugan weynay?



    79. Markay Uneexo rays dhaadhidee, dharabka doogowdo

    80. Dhawr geed haddaan soo rujoon, dhamac yar taabsiiyo

    81. Markay dhuudhi roortee humrigu, dhidid ka soo daayo

    82. Dhudhun lagu maroojiyo intaan, xoog isugu dhaabo

    83. War dhaydaan ka tuujiyo waxaan, dharaq ka soo miiro

    84. Kob dhawrsoon intaan sii dhigtoo, dhababo oon huursho

    85. Oon Jinow dhanaan iyo haddana, dhoon Tobboga keeno

    86. Oon tiina taa dhiil qarsha ah, kula dhadoobeeyo

    87. Dhuubaan kolkay soo baxdoo, dhiin casuus noqoto

    88. Qof dhilmaayo soo tuurtay oo, kaar u dhimanaayey

    89. Haddaan xidid sintaa kaga dhuftoon, dhash! kaga siiyo

    90. Dhaqso inuu bogsoodaaba way, dhici karaysaaye

    91. Ma dad dhoohan baan nahay, maxaan taa la dhugan weynay?



    92. Dhafaruur dhunkaal lagu qasiyo, Dhayga badhidiisa

    93. Dhiqle mayna reebteen waxbaba, yey dhurwaa diline

    94. Dhiidhiitiida kama liidateen, laygu dhacayaaye

    95. Ma dad dhoohan baa nahay, maxaan taa la dhugan weynay?
    ------------------------

    08. DIGASHO 1977


    Digasho wuxuu Macallinku tiriyey dabayaaqadii 1977kii. Dawladii Soomaaliya markii ay si buuxda dagaalkii
    u dhexeeyey Soomaalida iyo Itoobiya usoo gashay isla markaa ay inkirtay inay dagaalka ku jirto ama
    ciidamadeedu si toos ah uga dagaalamayaan Gobolka Soomaali Galbeed (Ogaadeenya) ayuu wuxuu Dhoodaan is
    yidhi hadda ay dawladdii Xamar taladaadii qaadatay ugu yaraan sida ay muujinayso. Kolkaa ayaa isaga aad
    ugu faraxsan sawirka Soomaaliya bixinayso Xabashidan ku diganaya wuxuu yidhi:Wixii daalo dhaaf badan yaqaan
    amase doolaalo


    Kolkuu dabar go'aa way dhawdahay, ee la dumiyaaye

    Isticmaarka geeridii dishaa, waa damaaciga e

    Amxaaradii wax badan daanyada iyo, nabadda diidaysay

    Darandoorigiyo weerarkaan, dhab u dabaalsiinay

    Xabbadihii sidii roob ku da'ay, ugu darooraayey

    Duloow hoose middaan ugu ridnay, ee ololka daacaysay

    Dab markaan liqsiinay ee cadaab, daamanka u galinay

    Uma daxandaxayno ee kolkaan, gowrac kala daallay

    Ha la dooxo mooyee kolkay, diir u naxa weyday

    Amxaaradii dabuurtiyo ahayd, gaalo dabaqleyda

    Dafuufane wataa laga dhigay iyo, meyd dibiro weyne

    Allay lehe nabsigay darariyeen, waw danbariyeene

    Baggaa dhiig xun laga daadiyey, oo la dafirayaaye

    Dab cadaab ah lagu jiifiyoo, shiil la daba qaadye

    Dameeraha cidoodoo kale iyo, nolosha daanyeerka

    Daqsi iyo haddii xoor duburi, eyna lagu daabo

    Dabeecada ibleys waalan iyo, garasho daanyeera

    Haddii shayba shay lagu daroo, laysku wada daabo

    Intaasoo jid lagu daabacayoo, diin qalbigii taala

    Xabashida dubaaqeedu saa, kama dunnaadeene

    Waa waxaa Ilaahay dilay een, diintuna anficine

    Een xeerka aadmiga dabriyo, qodob dabaalayne

    Ummadaha waxay kaga durkeen, sidaa daraadeede

    Afrikana duqay waanisa oo, diiran laga waaye

    Oday xumaha daanyeyn kariyo, daacad baan jirine

    Doqonta aan dulmiga baaji nidhi, wayba noo dudiye

    Laba dirirtay waa duuf inay, kala daweeyaane

    Daanyadooda waanu iska dayn, doofillada baase

    Inaanse dayanno waa dacatiyee, diirmadoobidiye

    Afrikadan dayacan kii la daga, ama la daaweysta

    Ee daris walaalnimo ka suga, wuu dib-jirayaaye

    Jabhadse loo diryaa iyo madfaca, lagu duqeeyaaba

    Diintii Rasuulkiyo sharcigu, nala dabaalaaba (scw)

    Diirdiiranaan loo dhashiyo, duca ku laynaaba

    In kastooy durbaanka u tumaan, daalinkiyo tuuggu

    Annagaa kasoo deldelan, waxay ku diiqaane

    Allaba waa dawacii Kastaro iyo, Ruushka dawdaraye

    Hadday dunida oo dhan u tidhaa, sharacalee daaya

    Xaqaygii daboolaa anigoon, diirka ka cadaynin

    Dagaal jooja waa nagu danbiye, ciddina yey daalin
    ---------------------

    09. DURRAAQSI


    1982 markii ay ururo badan oo mucaarad ahi ku kaceen dowladii Maxamed Siyaad, jabhadihii gobonimo doonka
    ahaa ee Soomaali Galbeedna ay amarkiisii diideen, arintuna ay ku ciirtay ayuu wuxuu is tusay in sidda
    kaliya ee ay dawladiisu ku badbaadi karto ay tahay in uu Soomaalida iska horkeeno oo uu qolo qolo iyo
    qoys qoys u qeybiyo iskuna dirro. Wuxuu haddaba abaabulay dicaayad ah in dowladu Daarood tahay dadka ku
    kacsanina ay yihiin Isaaq iyo Hawiye. Wuxuu Daaroodkii ugu dacwooday in laysku dirayo, in la falay, in la
    asmeeyey, iyo in uun iyaga duulaan lagu yahay oo la baabi'in doono.

    Wuxuu haddaba isugu yeedhay niman badan oo gabya, xaafado ayuu goglay oo lagu hilbo qashay wuxuu amray
    nimankii gabyi jiray inay gabayo tiriyaan kuna raad goobaan midnimada Daarood. Waa kaligii taliye iyo
    gadiisiiye, wuxuu damcay inuu sharciga Soomaaliyeed isku mashquuliyo oo uu dabadeed isagu dhex ku bari
    noqdo. Waa madax weyne oo runbuu sheegayaa bay is yidhaahdeen oo sidii uu faray ayey yeeleen.

    Gabayo badan ayey tiriyeen. Waxaa kamid ahaa kuwo ay ugu yeedheen Deyro Abwaan, Dood Nin Leh, Durbaan
    Dhiilo iyo mid kale. Gabayadii waxay ugu wada yeedheen Ergo Daarood. Cajalad ayey ku duubeen oo
    dabadeed mashriq iyo maqribba u duuflaaliyeen. Cabdullaahi Macallin Dhoodaan oo mudo dheerba ku kacsanaa
    mucaaradna ku ahaa dowladda gabayo badan oo cambaarayn ahna ooda kaga soo qaaday ayaa cajaladii loo geeyey
    isagoo joogo magaalada Diri Dhabo. Kadib markuu dhagaystay cajaladii ayuu jawaab halkaa kasoo diray oo
    intuu cajalad kusoo duubay usoo dhiibay safaro Xamar usoo jeeday.

    Gabaygii jawaabta ahaa ee uu Dhoodaan tiriyey wuxuu u bixiyey Duraaqsi oo uu ula jeedo in aysan dhibaato
    kale Soomaaliya ka jirin ee ay tahay uun xukunkii Maxamed Siyaad oo cantatabay dhinac uu u ciirsadana la'a,
    Soomaalidana inuu isku habaabiyo oo uu Irir iyo Daarood, Isaaq iyo Daarood iyo wax noocaas ah u qaybiya rabba.

    nasiib daro siiqada uu ku qaadayo ninka duubay daraadeed way adag tahay in wax badan laga fahmo. Bogga dhagaysiga ka eeg Ergo Daarood
    oo dhan. Haddiise aan halal kooban kuusoo qaadno waxaa ka mid ahaa Ergo Daarood:

    Daarood Ismaaciil sidii, deero kala yaacye
    Mare lagu dareershiyo falbaa, deegta loo sudhaye
    Waryaa Daarood Ismaaciil aheey, durugtay ceebtiiye
    Falastiin halkii lagu dagaan, daaqad ka arkaaye
    Iyaguba darxumaday qabaan, dar Alla ma ahayn
    Dukaamadiyo beertii kolkii, daarti laga iibshay
    Ee dalkiiba laga saaray bay, dibad u yaaceene
    Yaa Daarood Ismaaciil aheey, duruqtay ceebtiiye
    Raggaa faraska doolaal ah iyo, goolkiibaa dagan leh
    Sharafteenii bay doonayaan, inay dumaalaane
    Yaa Daarood Ismaaciil aheey, duruqtay ceebtiiye
    Darajada walaalkeen sitaa, waa mid noo dan ahe
    Waxba yuusan deeq badan kusiin, ama duubaax hooye
    Hadduu kuu daraadana nin kale, kaaga...................
    Shisheeyuhu kol uu kaaga dido, duubkuu kuu xidhane
    Yaa Daarood Ismaaciil aheey, duruqtay ceebtiiye
    Haku darina diraceena go'ay, kaa dudada taagan
    Intii laysku kiin diri lahaa, idinku daaweysta
    Dubaaxdaad shisheeye u kadeen, siiya doqonkiina
    Yaa Daarood Ismaaciil aheey, duruqtay ceebtiiye
    Qofka duday waxuu ka duday, doona xididkeeda
    Nin rag ahi dudii kalama hadho, geel hadduu dido e
    Anna dooda maansada tolkay, baan ku dumayaaye
    Inuu daawo yeeshaan rabaa, ubadka Daarood e
    Yaa Daarood Ismaaciil aheey, duruqtay ceebtiiye
    Gabayo sidaa u socda ayey ahaayeen Ergo Darood.

    Jawaabtii Dhoodaan waxay ahayd sidan Hoose, isagoo abwaanku su'aalo
    u badiyey gabaygiisii. Wuxuu yidhi Dhoodaan:


    1. Muqdishiyo docdaa gabay dhawaan, igaga soo duulay
    2. Gabay daallan aadna u dalfaday, oo durqumi taan leh
    3. Gabay dood abwaan loola baxay, ama durbaan dhiilo
    4. Oon kuba dareerayn xilliga, doorku yahay maanta
    5. Oo doola bay soo dardaray, waanan daawadaye

    6. Soomaaliya intaynaan u dagin, teedi daakhiliga
    7. Nimankiina darandooriyee, gabayga soo duubay
    8. Falastiin gumasigi dafaad, uga daraateene

    9. Dalkan Yurub Israa'iil dajine, xoog duldhige Naato
    10. Uma dixan-dixaysaan agow, waad ku digateene
    11. War xoolaha damaankiyo, sidii qalab dukaan yaala
    12. Danbiil lacaga, doolar iyo dahab, ma gooyaane
    13. Dhulkuna ma aha daaqada dhariyo, daas qof leeyahaye
    14. Umadaa cayda loo diiqayaa, ma aha dawgoode
    15. Ha iskana dulqaateen anaa, xaal dagdaga siine

    16. Soomaaliya ku soo durug, bal aan dayno Falastiine
    17. Dagmo, balad, in dallag beeratiyo, daaqsatada guurta
    18. Shacbigaan danqaabiyo dhex ool, dira-diraa toona
    19. Shacbiga isu deexdee kalgacal, wada dalxaynaaya
    20. Umadaa wadaniyiinta eed, dooni sharaf tooda
    21. Walaalahan isdaaraynin ee, ooda wada dayrta
    22. Maxaa loogu doolaabayaa, duhur in lays boobo?

    23. Kuwase qaar falbay nagu dabreen, cid u dareensiiyay
    24. Waxna furdaamis bay dooni yidhi, sixir la daandaamay
    25. Danbigooda lama dhaafayaal, waysku dilayaane
    26. Soomaalina danteed kama hadline, waa dariiq lumise

    27. Kaa dunuunucaayow adoon, duulal kale caayin
    28. Adoon daala dhaaf iyo af xumo, qaar dacaayadinin
    29. Soomaalida dalka u siman adigoon, kala dambaysiinin
    30. War duuf iyo dhaleeciyo adoon, ceeb dusha u saarin
    31. Danbas aad ku saydhiyo adoon, deeb marmarinaynin
    32. Kaad durraamanaysiyo intuu, deeqi hadal kaagu
    33. Eed Daarood kusheegayso maad, aayar daydayatid?
    34. Dafdaftiyo maxaa meel kadhaca, idin dabaalsiiyey?

    35. Kuwiinaa dardaarmiye lahaa, aafadii darartay
    36. Ee Daarood sidii sheekh digriyi, ugu garaar daayay
    37. Ma tu laydin dirayaa dirqigu, waa ba dooc kale?
    38. Mise waa dubaaq iyo waxay, damacday laabtiinu?

    39. Xukunkii dakhaakhulay uunbaa, show duraaqsadaye!
    40. Ragga gabayga dirayow hadaad, nabad ku doonayso
    41. Ood xumaha diidoo samaan, ugu dacwoonayso
    42. Soomaalida maxaad uga duwdeen, idinba Daaroodka?

    43. Dacdariyo dareenbey ogtahay, dhiilo danantaaye
    44. War qaylada dannaaniday, anoon daalacba u raacin
    45. Dad Soomaliyaa wada lahaa, calanka doogaayee
    46. Maxaa keenay Daarood haday, dowladnimo joogtay?

    47. Hadiise dacayda loofuray qabiil, sidanna loo daaco
    48. Duntiyo kay wadaageen jinsiga, ama degaankoo dhan
    49. Soomaalidii aan Daarood ahayn, dibad miyey aaday?
    50. Mise roobab duufaanle baa, daad iyaga qaatay?
    51. Dadyowgii kalee Dir u badnaa, tolow damiin yow ah
    52. Kolkaanse baaqa loo dirin ayaga, maw dardaarwarisay!

    53. Soomaliyi makala daah adkayn, dayro iyo deeqe
    54. Diif hadduu badh qabo reer majiro, daranyo beelaaye
    55. Dacatigiyo waa loo sinaa, deexsi nololeede
    56. Inta qaar ladaayacay miyaa, gobol la baar daajay?

    57. Dubbayn uga ma jeediyo macnaha, sii dacaayadiye
    58. Dabroo celi su'aalihii madayn, ii dihnaa waliye
    59. Dhulka waad kasoo dayriseen, daakhil kiina ahe
    60. Dildilaacintoodaan rabnaa, wararka dihimoonee
    61. Dakaniyo haday timid colaad, lays ku wada dooxday
    62. Dabbow duur gub hoosaa jirtiyo, ollol dareemooye
    63. War duumiyo, dabayl cudur ah iyo, durrayga yaa beeray?
    64. S-du haday dabbuur tahay, D-dana eega lagu doorsan
    65. Soomaaliya dabeed lagu badalo, magacan Daarooda
    66. Ma qabyaalad baa dami kolkaa, sow dallici mayso?

    67. Dayaxa Afrikaad baan nihiyo, Xamar qabiil duugtay
    68. Maba durugsanayn taa kolkay, soo daldalayeene
    69. Daarood qudha maxaa wacay, inuu kaligii daaduumo?

    70. Is durraamad kiinaa bixiyo, dhawr dublaa jirada
    71. Ku darsoo iblays darajaliyo, doofillaa wadaye
    72. Dhibaatada daryaantee sidii, danab u yeedhaysa
    73. Balaayada markii lala dardhaday, dakharka yaa gaystay?

    74. Ragiise loo dabaaldagi jiree, Xamar ka doobyaaya
    75. Inay nabada daanyo u noqdaan, ma isku dayi waayay?
    76. Badhkiin eray duxluu noogu daray, tii uu daabacaye
    77. Waxaana maansadiina u da' wayn, doona xididkii e
    78. Qofka dudaya duulbaw gafaye, sheeg ninkii didiyay?

    79. Dallanbaabigiyo oohintiyo, ciil la dabandeebka
    80. Sida lagaga duudsado hadaad, wax u dabiibayso
    81. Horta dibada maad soo dhigtaan, kii danbiga gaystay?

    82. Doxor iyo danaystaa ku jira, dayrka reeraha e
    83. Taliskii dakhaakhulay unbaa, show duraaqsadaye
    84. Idinkaa duliga sheegayiyo, dacarta kii qooshay
    85. War Daarood maxaad uga dhigteen, boqor dumaal yeeshay?

    86. Hadiise maamul daadihinayaa, dulin abuuraayo
    87. Daalimiinta iyo daacadii, ha isku duubina e
    88. Kuwa idin dakhaakhullahayee, ruuxba ruux dubo leh
    89. Ee dhaardusmayn jiray miyaa, idin leh Daarood dheh?

    90. Dibindaabyadii laga cawdiyo, dawgalkiyo eeda
    91. Markaan dayay ujeedada ku dahan, tiina dulucdeeda
    92. Saw malihid Irrir baa isku dira, qoladan Daarooda?
    93. Hadalka qaar diciif kaa dhigiyo, dawdar baa jira e!

    94. Tol baan dumida aad leedihiyo, daawo maan xidhano
    95. Haday malab dibnaha kuugu tahay, qaarna wow dacare
    96. Ma dalliil cadeeyaad i siin, taa in lagu diirsan?
    97. Mise doobabkay badin, inay dacawada u loogto?

    98. Daleel madhan ciyaar looma digin, kaydun deydeyi e
    99. Markuu didayo Daarood sidii, deeradiyo cawsha
    100. Dhaqankiyo dabeecadu ma ridin, dayradaa culuse
    101. Waxaan daayinkood horay u dhalan, yaa dorraad curiyay?
    102. Diilintiyo maxaa gubadka dhigay, dagaladii beesha?

    103. Xeradii dugsiya een lahayn, diga xajiimaysa
    104. Ardaagood dab weyn ugu shiddiyo, dogob la soo jiiday
    105. Haddaan neef libaax kaga dhex dilin, amaan col duubaynin
    106. Sidee nimanka deydey lahow, geelba uga daatay?
    107. Kolse haduu dilaamihii kacayo, sii dardaro bowdka
    108. War geelii dudada jeexayee, dibadaha u yaaca
    109. Ninka soo dabaal yidhi miyaa, saamo dabo jiiday?

    110. Haddaan waliba doocdoociyeen, tiina uba daayo
    111. Dayac tiridba how dacal ordiyo, damici shaaleeye
    112. Ma daryeela wawga dari, dhay madaacuhuye?

    113. Dumar iyo da’ waayeeshay iyo, diliq caruureedba
    114. Durduriyo bilaash kuma neceen, dagalladoodiiye
    115. Maba daqaqamaynine shacbiga, yaa dagaajinaya?

    116. Xagiinaba kuwii faras dalbaday, ama dorraad fuulay
    117. Iyaba way kusoo daba socdeen, kuguma diimayne
    118. Waase daabad loo wada sinaa, nin iyo doorkiise
    119. Ragga calanka doolaab ah iyo, goolkii baa dagan leh
    120. Haduu iguday yidhi waaba daw, inaad u daysaaye
    121. Xil uu daadahayn karo maxaad, kowdii ugu diiday?

    122. Xoriyad doomanaysneyd intaad, dawliska u ridato
    123. Shubaal lagu daliiqiyo adoo, maaxdii dawdabaya
    124. Kolkaad doqonka Daarood tidhaah, wada dibaax siiya
    125. Soomaalidii kalaa dulmanoo, daris ahaydeene
    126. Miyaan diric kaleetiyo wadani, daacad ihi joogin?

    127. Duunyaba halkii lagu darbayn, waa ka durugtaaye
    128. Gardaro iyo daandaansi ba'an, qoomkii lagu doontay
    129. Hayeeshee dulqaataye idaa, maanta dabadeed leh
    130. Raggii dilay darbadahaa kolkuu, waana daminwaayo
    131. Ficil lala dirganayaa jiroo, way digiigaxane
    132. Ku danqaaday mid kibir diidsanaa, waa la diriraaye
    133. War Daarood maxaad uga dhigteen, boqor dumaal yeeshay?

    134. Daarood qudha maxaa wacay, inuu kaligii daaduumo
    135. Duq dhixiyo hadaad daanyo, tahay ood dacwadi qaado
    136. Dar Allaaban kugu dhaarin iyo, diinta Eebahaye
    137. Dahaadh maleh cadaaladi gartee, labada kee dow leh?
    138. Dagaal waajib ma u yahay kuwii, dhiiga laga daadshay?
    139. Mise dabar go'ooday sugaan, jeerkii laga daalo?
    140. Oo way dagdagi baad odhan, la isma daafoco e?

    141. Dabci jaahil baan sii daniyi, meeluhuu duriyee
    142. Diyaar siduu difaac ugu yahee, duurxul uga yaabi
    143. Dulalaati buu dalaq odhan, waa ma laydagiye
    144. Kuwaa gabayga daranyayn jiree, deelka fiirsadayna
    145. Xigmadaan durduursiini waa, kaga digtoonow e
    146. Taliskii dakhaakhulay wakaa, sii duraaqsadaye
    147. Ka diidanee ku daran jiidhayoow, dan iyo yeelkaaga
    -------------------------


    10. FALAADKII


    Gabaygan khatarta ah wuxuu Cabdullaahi Dhoodaan tiriyey horraantii sanadkii 1973kii. Ma furfurin abwaanku
    gabayga oo siddaa duuduubka ah ayuu u socday. Dowladdii Ina Siyaad Barre iyo falaadxumaday kula dhaqmaysay
    dadka Soomaali Galbeed ayuu yoolka gabaygu ahaa. In kasta oo ay adag tahay in gabayada Dhoodaan mucdooda
    iyo macnahooda qaaliga ah aan wada fahano, haddana waxyaalo badan ayaa ku tusaya xariifnimada iyo aragti
    dheerida uu isticmaalayo Macallinku si uu u mucaarado dowladii manaxdada ahayd ee uu hoosteeda ku noolaa
    xilligaa isaga ah. Wuxuu yidhi:


    Falaadkii adduunyada haddaan, fiiro ugu laabto

    Ilaahay farsamadiisu waa, ta ugu fiicnayde

    Eegana haddii laga fakaro, say u fududaatay

    Fasahaaad inay gaadhay baa, laysu furayaaye

    Waxse kuma fillee meel xunbuu, fallagii haystaaye

    Fahmaddii wareer baa ku dhacay, faylasuufiga ee

    Garashadu markay foorarteey, faalo dhimataaye

    Kol hadday finiish iyo fanaash, geed walba u fuushay

    Danba haatan kii faalin jiray, woow fadhiyi meele

    Fooruhu ayaantuu kacee, fiintu ciyi wayday

    Fiidmeerta shaadhkii maxaa, looga wada fayday?

    Caanaha falleedha leh maxaa, loogu fura gooyey?

    Isagoo faraadhyo leh maxaa, udubkii loo fiiqay?

    Fongor buuxda sowtii lahayd, fanaxda yoow jeexay?

    Ragaad bay fadhaayeen shantii, wiiga fooraraye

    Kuwa falanfalxada maalayaa, ha isu fayteene

    Beertii faraacida haddii, faashka lala seego

    Qudahay fajaastee biciid, ma u fangali wayday

    Fiddidiinka cawshaan hadduu, fiidkii soo tagaye

    Wayba faraxsanaayeen kolkay, ceebta fuliyeene

    Kii u feedha buurraa sidday, Faadumo u diiday

    Fanacowdu qaarkood armay, ficil darro u gaysay

    Shirkii dooda culus faanbiyee, dooda kulul faagay

    Fagaaraha dhaxdiiseey dorraad, kala faqaayeene

    Arintaa fadhoociga ku jirra, yaa fashilin doonee

    Fardo gulufa bay fuushan tahay, oo fariin wada e

    Hayeeshee ninkii fiirsan jiray, faalkii garan waaye

    Feedh bay ciyaar ugu jiraan, fuusto riixyaduye

    Gugii Furuqle fooxay shideen, qiiq fatahi waaye

    Hilibkii fantada loo karshaa, xuudku faanbiyeye

    Jinni fuudkii laga daadiyoo, fiixdi laga boobye

    Sheydaankii fuuqsaday waxbaa, foodda kaga yaale

    Kuma jirro findhicilkaad ogayd, foolasha Iblayse

    Waxaa faanka lagu eedayaa, faarafaaraha ee

    Farsamooyin adag bay dhashaa, fookanayntuba ee

    Falxad bay u haystaan wallee, gaal fashiista ahee

    Doofaar finaaqeey hadhow, furar ku maaleene

    Wataa subaga faarka leh cuntee, faraxal yoow dooni

    Iyadoo fidoo kala baxdeey, qaar u fidhayaane

    Fayoobaanta Eebow kariyo, inuu furdaanshaaye

    War faa’iido waa tii Allee, ha i fadqalalaynin

    Gabaygu ma dhamays tirna oo intan in la eg ama ka badan ayaan maqan ee Haddii aad hayso ood jeceshahay
    inaad nala wadaagto fadlan nala soo xidhiidh.
    ----------------------------

    11. FEERO DHAGAX SAAR 1963



    Gabayga inta maqan iyo taariikhdiisa doon:-


    Indhawayd farsamo gooniyaan, aad u faaqidaye

    Sidii facaylkii waa, baan ka fooraraye??

    Faqa kaligay baan meel cidla ah, ula fogaadaaye

    Feker iyo wareer bay diliyo, faal aan ii bixine

    Laakiin ficil idaariyo ma jiro, cid aan ku foognaaye

    Fahmina waayey xaajadu dhankay, noola foof tahaye

    Furaashkaba haddaad weydo waa, feedho dhagax saare

    Foor tawsan xaajaan arkaa, oon la filanayne

    Inta hadalka laga soo furtiyo, feedhaha iyo uurka

    Waxay faaladii uga tageen, way fajacayaane

    Faruuryihiyo afkuna way naceen, faafi sheekada e

    Fahmina waayey xaajadu dhankay, noola foof tahaye

    Fariid nacas xun waa laga dhigaa, fool adkaan jiraye

    Fulayna geesi waa loo rogaa, fadallo waynaaye

    ...

    Furuut iyo farshiyo caano iyo, fuudna lagu qooshye

    Biyo faar leh maantaan arkoo, fudad dhexyaalaane

    Fahmina waayey xaajadu dhankay, noola foof tahaye

    ...



    Tixraaca: Garnaqsi, Qore: Maxamed C. Gurxan
    ------------------------------------

    12. FURDAAMIS 1980



    Fadxi-Laahi kama quusaniyo, farad uu keenaaye

    Anoo nabi fadligii Eebaheey, noogu fududaynin

    Waxaan kaaga faaloon hayaa, xeel aan fududayne

    Intuu finanka ciil iga baxsheen, cadho la faadhyoomay

    Fakaloolkii igu gaaxday iyo, murugadii faartay

    Afkii nala fureeyiyo xaqii, waayo laga faagtay

    Fursad iyo wakhti baa ii dagmiyo, goor fateelin ahe

    Firaaqiyo rag saan kula falamo, falagu ii keenye

    Waxay foolataba eega, waa haysku foodhido e

    Run faseexad lagu dheehay, baan aad u falanqayne

    Soomaaliya fakaag waan u rabay, loo furfuro buugge

    Waxay fadhato xidid fiilo dheer, nagu fogeeyaanba

    Maantaan u fooqfooqyo goyn, oon fujinayaaye

    Faan iyo bilaash kuma lug go'o, fulayna yeelkiise

    Dagaal inaan u faytaa maryaha, saaka waa faral e

    Dadkay naga fidmeeyeena, waa inaan furdaanshaaye

    Waxaan kaaga faaloonayaa, xeel aan fududayne

    Amuur sida faleedh iyo dhega, baan haatan faaqidiye

    Waana laba farqiye, tii horaan kuu fasirayaaye

    Cadow taladii faahfaahiyoo, fiiro badan yeeshay

    Oo falaadha iyo tooridiyo, waranba kuu fiiqday

    Feedhaha markuu kugu dhuftee, faysha kugu gooyo

    Tumaatida fashliyo widididii, kugu fashaaqaaya

    Oo farsamaan aqaan oon hadhow, kugu fayoobayn leh

    Sidaa nacabku faro kii fishaa, soo wax falan ma aha?

    Faqa soo dhamaaday ee, ogaan loogu fulinaayo

    Nacas fooraraa yeela, iyo ficilka doofaare

    Fariid kamaba suurowdo iyo, geesi fool adage

    Rag fidaa'inimo sheegta, oo meel facshara taagan

    Runta anoo ka fuuryeeli, waa inaan shir feydaaye

    Markii aad shacbiga fuuqsatee, dili fariidkaaga

    Soomaaliyaad faa'iido u tabciyoo, way ku faraxdaaye

    Garaadiyo fuluus bay dabeed, kuu fasaxayaane

    Loomaba fadhiyin waa amuur, xaal fashiiste ahe

    Darajada faduusha ah, waxay fadhato kuu siisay

    Amay faraqa lacagtaad ku shuban, kuugu fidinayso

    War soow taa in laga fiirsadaa, meesha kuma fiicna?

    Qofkii beero faagtiyo midkii, xoolo foofsanaya

    Faruuryahooda waxa kuu diree, dhawr leh fanaxdooda

    Ee yidhi lacag baan kuu fatihi, ee jara inta u fiican

    Firxad iyo figtiyo tooxsigiyo, caydh la kala fiijo

    Markay fudayd dadkaagu u madhaan, eed firkaba goyso

    Alif weeye waxay kuu fidshaan, eed ka filataaye

    Fadhato u shaqaysaye, maxaad adigu faa'iiday?

    War ma facaayilkaa baan, anfaco kugu fadeexaynin

    Falsafadaadiiba way, kaa fasaqayaane

    Soo taa in laga fiirsadaa, meesha kuma fiicna?

    Fanacowdu maxaa taa, inaad fahamto kuu diiday?

    Faraacida malayn ee, waxbaa Eebe kuu fadaye

    Kiina feeyigaadaba markay, godad u faadhfaadho

    Foodanna ka toogta idin tidhi, keena tala fiican

    War soo taa in laga fiirsadaa, meesha kuma fiicna?

    Oo soo fidaa'igaad sheegataa, kaa fashilan ma aha?

    Fanna cawdu maxaa taa, inaad fahanto kuu diiday?

    Faataa dhuglayntaa batiyo, Xamar faduusheeda

    Amarkaa xuneey idin fareen, kiinii fulin waaya

    Ee foolax-goodiga nacee, diida Reer Filigga

    Fikrad waajibuu helay, qofkaa faataxaysanuye

    Waxba nimanka fiidhoon, anoon tooda sii fananin

    Ragbaa xamar la fuulo u noqdiyo, farasba qeyrkoode

    Nacabka soo fangalayeey, dhulkii uga fataalaane

    Faliidh naga dhex duuluu iblays, faagtayoo qorane

    Filgin buu noqdaa iyo hangool, kuu faraadhyo lehe

    Fujaasadu markaasay dhacdoo, fool la daray dhiige

    Siddii falanfalxada dhayda iyo, caano furar yeeshay

    Wuxuu fiitanayn kaasi waa, fuudkii hooyadiiye

    Fujaan ehelkii lagu fiiqsadiyo, waa fundhaal cadowe

    War feenfeeno gacalkaagiibaa, fiicni loo baraye

    Waxay facalal kheyrka u tusaan, waa fadqalalayne

    Maansada farshaxan liiliyoo, faarisaa wada e

    Falkin weeye xaajadu ninkii, fahan wareeroowe

    Faleedh iyo dheg oo laba farqiya, yaan mid faaqidaye

    Ilasoco fannigii soo hadhaan, kuu fasirayaaye

    Dameer laba qof wada fuushan tahay, ii fansaar ma lehe

    Soomaaliya fakhriga haysta, iyo fadha-madhnaanteeda

    Dhulkeedoo fush iyo xaaluf iyo, faaruq iyo xeeba

    Falaadkoodii waa waxa ka dhigay, kii falaagada e

    Eey dunida sidii ruux fanto leh, uga faquuqmeene

    Amay qoloba fay ugu xidhaan, fiidba waa dhinace

    Markay dawlad shalay faaniyeen, maalmo furin siisay

    Fujuq laga xanaaqiyo intay, cay ku foorariso

    Fagaarihii la joogaba af-xummo, tay ku figix siiso

    Iskagama filaatee barreey, faragad weydiine!

    Wadan talin fadaro maamuloo, dani fadeexaysay

    Doqon baw faxaaxsada waxbay, kuu faraqayaane

    Waa xukaamad fidhiqowday oo, loo fongoray ceebe

    Madaxdaa adduunkii fajacay, faasuqnimadooda

    Falxad iyo rasuulnimo kuwaa, sidii Fircoon sheegtay

    Fasahaad intay nagu rideen, oon fiinbabaa noqonay

    Ooy firinbi noo yeedhisay, bay firiq na siiyeene

    Fadhfadhle iyo tuug kama cabsado, duul fakarayaaye

    Run faseexad lagu dheehay, baan aad u falanqayne

    War foocaaligaa beenta ah, iyo Xamartan fawfaw leh

    Faanoole sheegiyo waxbaan, soo fatihidooda

    Fujur iyo fashlaha wiiq leh, iyo gabadha fiidmeera

    Fatatooshka iyo heesahay, faashle ku amaani

    Afar fooq ha joogtee wax kale, uguma feestayne

    War fuuf fuuf cidla ah bay waddaa, fookanays badane

    Firdhin iyo balaayiyo intay, weerar nagu foogtay

    Markay fidhadu duushay ee, shacbigii gees walba u fiigay

    Kuwaa fiitamiin naga dhigtiyo, faanto la cabaayo

    Ee shacabkanagii faasexdee, nooga dhigi feefar

    Fulaan fulaanto waa magacyaday, nagu fideeyaane

    Soomaaliya faceedaa yaroo, looma fiirsado e

    Fallise oo gumaysiba ka weyn, aafaday faliye

    Muqdishuu fadhoociba degiyo, tuug fadlinayaaye

    Falkin maayo hadal faasidoo, layska faanbiyo e

    Aadna waaban uga fiirsadaa, faaladaan jirine

    Intii ila fahmaysiyo ra'yigan, wixii ku faayoowba

    Markhaati baad sidaa iigu furi, fulayna yeelkiisa

    Sidaa maragga waad iigu furi, fulayna yelkiisa.
    -------------------------

    13. DAR DARRO


    Gabayagni wuxuu ka mid yahay gabayada uu Cabdullaahi Dhoodaan tiriyey horraantii 1972kii, waxa uuna
    ku sifeeyey gardarada iyo dhibaatooyinka ba'an ee ay dadka u gaysato. Waa gabay sheekada uu gardaro
    ka sheekaynayo ay u dheer tahay wadaniyad iyo kicin guud oo uu Soomaalida ku kicinayo. Ujeedada
    gabayga ayaad ka famaysaaye, wuxuu yidhi:



    Gardarooy waxbaad geysataa, goor iyo ayaan e

    Gafkii aad samaysaa batiyo, godobahaagiiye

    Gashi aan yarayn baad qabtaa, jeer lagaa gudo e

    Waxaad goyso moyee lawaa, nimaad gargaartaaye

    Gurigii barwaaqaysan baad, gubi taqaanaaye

    Oo ruuxaad gadhqaadaa wallee, guul ma xoogsade e

    Adiga iyo geeridu dadkii, waad gablamiseene

    Adigoon gadaal uga hadhayn, mid iska kaa giijay

    Qofkii tabartii gees kaa mareey, wax u gaboobaane

    Gaag baa uso hadha kollay, ruuxii kaa gudo e

    Adoo gabi ka tuuruu arkaa, kii garaad xumiye

    Adaa gaanbiyaay howl yaraan, soo galaangala e

    Adigaa dhibaato u gasba oo, reer gadaafo ahee

    Adaa garab ku taaglee yidhaa, geesi baad tahaye

    Gaasaar nin kale beertay baad, guro tidhaahdaaye

    Markaasuu garbada kii lahaa, gama'a diidaaye

    Anaa gaafidan lahee iiga guur, golal markuu sheegto

    Anaa galabta jooguu yidhaa, gocondho shaydaane

    Gogoshaana laysugu dhigtaa, goobayoow badane

    Mid waliba gafuurkiyo wuxuu, ganafka taagaaba

    Guddi loo xilsaariyo waxay, guurti bixiyaanba

    Xeerbeegti guushaa waxay, hadal gudoonshaanba

    Gabogabo dhigoodii markii, lays af garan waayo

    Eey taladu soo giirateey, gowda la istaago

    Guracanihii gowdhaafayey baa, aad u goodiya e

    Garaarteey dabeed kaga dhegtaa, kii la gaabsadaye

    Inuu golol cadhoodaana waa, ficil gadiisiiye

    Isagooy guduuteen indhuhu, oo gilgilanaaya

    Guushii iyo geeridii oo markaa, is garab yaala

    Labadaa midood inuu galuu, goosan dabadeede

    Guntashada xigtaa waa dagaal, ha u gardaadsado e

    Nin gabadayse cadhaan guurta hayn, ama gurguurtaaye

    Gurxanka iyo goohaba intuu, gununuco oo reemo

    Ways kula ganaa waa ninuu, ciil ku gaaxsamaye

    Goorada intuu kaga dhaco oos, guudka kaga boodo

    Oo gadh iyo laba daan qabtoo, gudub usoo tuuro

    Markuu aad u galalaatiyo ees, dibir gawaan raacsho

    Lafihiisii waa inay gotaan, giigtirnaan jiraye

    Oo uu guuxa weyntiyo ka jabo, gulibidaa dheere

    Oos war i gunaanada yidhaa, gaal kastuu yahaye!

    Guubaabadaadii wataa, say ku gorortaaye

    Kuway gibishu kuu saaran tahay, waa gaday mudane

    Caqligaad gamuun kala heshiyo, gudumodaadiiye

    Indhahana go' baad kaga xidhaa, ood ku gunudaaye

    Dhagahana gufaad kaga jartaa, kuna gamuurtaaye

    Halkaad gaysanaysaaba waa, god iyo booraan e

    Waa kaad gandaalka u sidaa, ood u godoshaaye

    Waa kaad goofaadhidaa, eed gagabisaaye

    Waa kaad gafsiisaa ra'yiga, eed ka gudhisaaye

    Gallad inuu qabuu moodayaa, waase ruux gab ahee

    Adaaba guuldaro usoo sidee, wuunan garanayne

    God aan laga baxayn iyo waxaad, goof u qarisaaba

    Gabal dhiciyo saad dooni waa, meel gudcur ah keene

    Garab bay lahayd daadah iyo, maliyo gaadaane

    Nabsi qabaha guubaabiyaay, saa adoow galiye

    Biyo gororay goortay dagaan, waa halkii godane

    Kibir bay guntaadii dhanayd, gow kusoo tidhiye

    Oo geedada waxaad kaga jirtaa, kii gumaysta ahee

    Gobonimo qofkii doonayaad, garab-wagliishaaye

    Iyadoon barwaaqadu gudhayn, gu' iyi jiilaalba

    Oo gayiga Soomaaliyeed, Gureey u baaqaayo

    Gayigaanu joognaba wixii, soo gashaad tahaye

    Gamuunkoo mariidliyo intuu, waran ku googooyey

    Gaashaanka tii lagu dhuftayee, gowda laga saaray

    Ee guutadii qaabishiyo, gabaska hayn weyday

    Ee jeeray gacmaha hoorsadeen, gaasku daba joogay

    Ee ay waraabaha u gogleen, gudurideey loogtay

    Ee uu gabaabsiyey qabkii, meesha daran geeyay

    Gugumana codkiisaad ahayd, geedo qaaqla ahee

    Muddo gaaban gaar iyo intaad, gooni naga joogtay

    Gashin kale adoo muujiyey oo, galab caraabaaya

    Gadmataye haddana goor dambaad, noola timid guuxe

    Subaxdaana geesh dhaartayoo, gaydh u diriraaya

    Oo Maxamed guubaabiyoo, gabayada u sheegay

    Gamaankiina soo fuulayoo, dhab u gadoodaaya

    Iyo gobol Daraawiish ahoo, geeddanaa yimide

    Wuxuu galalafkeenii batoo, la is garaacaaba

    Markii gulufkii Soomaaliyeed, libin ku geeraaray

    Isticmaarkii noo soo gudbay baa, goob xun joogsadaye

    Ganba dumarta waa tay xidheen, Reer Galbeedyaduye

    Ninse gataati dhacay waa inuu, gadangadeeyaaye

    Muddo gaban ah shaale intaan, gowle tumanaynay

    Waxaad soo gadiday baa ahaa, gooshi xeel sida e

    Waase god aan ilduufnoo kale iyo, leylo goboleeye

    Mar aan gama' sanayn iyo mar aan, gole ka doodnaaba

    Siddii dhays lo' gugeed buuxsamiyo, ama shinkeed gaadhay

    Geed qariya saakaan lahayn, ciil gadhoodhsamaye



    Gumiciyo bilaawaha naftii, lagala giigaayey

    Gaaguun tirkeed wakaa, loo gudoonsadaye

    Is gaacoodinaysaa danbuu, gaaruf kuu imane

    Galaayuuska xiimiyo intaan, gaylab kugu heesin

    Gurmo-go'anba waxaa kaa samayn, goodirada howde

    Murugada guraabaastay baa, kugu galaydhyeyne

    Goorahana saadaashu way, kugu gandoodaaye

    In aad kaalintaa gabtay buu, galowgu sheegaaye

    Guuguulihii faaliyee, baalasha is gooyey

    Isba gamashigaaguu arkiyo, gaajo kuu imane

    Sababtaadii oo gaamurtiyo, gabawar kuu baaqye

    Garuun wadkaa sitaa, guul fadhiisiya ahe

    Boolidu goggay naaxisay buu, golongol haystaaye

    Gamboor weeye geedkuu cuniye, haw malayn Godore

    Galaxsigiyo kaa waw bilaash, gaawe buuxsiguye

    Waxa lagu ganbiyayaaba waa, gorofti caydheede

    Gasac iyo geraax diiday oo, dhimatay googaaye

    Goonkiyo guxuusaagii aad, kala gunaynaysay

    Guulaamadaa muuqataa, soo gabaanadiye

    Oo daadkaa gufaacada wataa, kaga gariirsiine

    Ganbiiraashkii aad soo bartiyo, gool cunkaa hodaye

    Dhaaxuu libin ku geeraarayee, goojaduu barane

    Is gundhin iyo guul guul haddii, laga gayoon waayo

    Gabgablayni kuma caawisiyo, faan gobshaysiguye

    Nabadii garoobaysay ee, loo gayaxa duubay

    Kol haddaan gidiba loo helayn, amay is guunguuntay

    Ninkay godobsanaysaa intuu, laad usala gaabsho

    Waa in uu gadaamada jaraa, ooy galgalataaye

    Markii laga gilgilo baydidaa, kii gunada haystay

    Goros iyo is gaylamaan iyo, gadhadhac mooyaane

    Inuu giriftamaa waa waxaan, goorna la arkayne

    Waase gogosha doonkii intaa, kaad galaafanuye

    Gardarooy ninkaagii adaa, gowracaa badiyee

    Gardarooy ninkaagii adunbaa gowracaa badiye
    -------------------

    14. GAR NAQSI 1974



    Garnaqsi wuxuu abwaanku tiriyey 1974kii. Dawladdii Maxamed Siyaad ayaa jahawareerisay ururadii gobonimo
    doonka ahaa ee gobolka Soomaali Galbeed ama Ogaadeenya ka dagaalamayey. Cabdullaahi Dhoodaan sida ay
    dawladdu u majara-habaabisay dhaqdhaqaaqyadaa in badan ayuu ka hadlay mawqifkiisuna wuu caddaa laga soo
    billaabo 1963kii. Shacabka gobolkaa iyo dawladdaba tusaalayaal maangal ah iyo digniino wax ku ool ah
    ayuu siiyey. Wuxuu jeclaa inay dawladdu madaxbanayso Jabhadda Xoraynta Ogaadeenya si caalamku ugu arko
    mid gudaha Itoobiya ka kacay oo xukuumadda Addis Ababa iyo dulmigeeda ka gadoodsan. Wuxuu diidanaa in
    jabhaddu ugu muuqdo wadamada caalamka gaar ahaan Midowga Afrika, Midowgii Sufeeti iyo Reer Galbeedkaba
    ismaandhaaf ka aloosan xadka kala qaybiya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Soomaaliya. Indheergarad gobolkaa
    ka soo jeeda ayaa dowladda la xaajooday iskuna dayey inay fahamsiiyaan muhiimadda ay madax-bannaanida
    jabhaddu u leedahay shacabka gobolka iyo dowladdaba laakiin Maxamed Siyaad arintaa wuu garan waayey wuuna
    diiday in halganka Soomaali Galbeed uu madaxbannaanaado. Wasaaraddii Gaashaandhigga iyo tii Arimaha
    Dibadda ayuu si toos ah gacanta ugu galiyey maamulkii Jabhadda Soomaali Galbeed.


    Sidaa iyada oo ay tahay, ayaa 1974kii waxaa magaalada Muqdisho lagu qabtay kalfadhigii sanadlaha ahaa ee
    Midowga Afrika (OAU.) Damacii dadweynaha iyo doonitaankii waxgaradka gobolkaa ayaa haddaba dardar hor leh
    ay rag door ahi galiyeen iyaga oo is leh ka faa'iidaysta kulanka madaxda Afrika. Raggii arintaa waday ayaa
    dhammaantood xabsiga loo taxaabay si aanay si qarsoon ula kulmin qaar ka mid ah madaxdii gebranayd Jubba
    iyo Curuba. Ragga xabsiga la dhigay waxa ka mid ahaa Maxamed Diiriye Uurdoox, hoggaamiyihii hore ee
    Jabhadda Xoraynta Ogaadeenya oo la xidhay April 1974kii. Uurdoox waxaa si toos ah xidhidiisa u amray
    Maxamed Siyaad. Khilaaf hore oo ka dhashay maamulka jabhadda ayaa keenay xidhayga Uurdoox. Sidaan soo
    xusnay, Siyaad wuxuu doonayey in jabhadda 100% laga maamulo madaxtooyada iyo laamaheeda kala duwan,
    Uurdooxna, sida Dhoodaan, wuxuu doonayey dhaqdhaqaaq madax bannaan.


    Nimankaa marka gaalshireha loo dhaadhicinayo Cabdullaahi Dhoodaan wuu xanuunsanaa oo wuxuu jiifay
    Cisbitaalka Digfeer. Cudur dhakhaatiirtii caajis galiyey oo ay saari waayeen ayaa hayey. Caloosha ayaa
    barartay oo sidii buufimadii in badan ka hormartay jidhkiisii soohnaa. Maalin maalmahii cisbitaalka uu
    jiifay ka mid ah ayaa waxaa soo booqday laba nin oo ay saaxiib ahaayeen. Nabdaado gaaban ka dib, wuxuu
    Cabdullaahi Dhoodaan butaacay gabaygan oo uu nimankii ka codsaday inay Xamar ku baahiyaan. Maalintaa tii
    xigtayna fay ayuu yidhi oo lugihiisa ayuu cisbitaalkii kaga baxay, cudurkiina dib looma arag.



    Garnaqsi wuxuu ka mid yahay gabayada Dhoodaan oo ay adagtahay in la kala hormariyo kuwa ugu horreeya.
    Haddii gabayada Soomaaliyeed mar uun la baratansiin lahaa, waxaan qabaa inuu kaalinta ugu horraysa galayo
    sida ititibsan, maangalka ah, inna aan wax turxaan ah lahayn ee uu u garnaqsaday iyo mahadhada uu reebay
    ee uu anfacay qof walba oo mid kale wax ka tirsanayey awgeed. Garnaqsi dhexdiisa waxaad ka helaysaa ugu
    yaraan10 maahmaahood oo midiba ta kale ka daran tahay, lix sheeko murtiyeed mid kasta kaligeed cutubyo
    laga diyaarin karo, iyo 19 balan-fur ama khayaano oo gobolka Soomaali Galbeed ay ku sameeyeen nimankii
    Jamhuuriyadda ka talinayey iyadoo waliba dadka gobolkaa kasoo jeeda ay daacad u yihiin. Reer Soomaali
    Galbeed qudhoodu ma eed la’a sida ay Cabdullaahi Dhoodaan ugu muuqato bal wuu dhaliilayaa oo wuxuu u
    arkaa inay gebidhaclaynayaan, taladiisiina ay diideen. Wuxuu ku laabfayow yahay inuu yahay libaax ninkii
    ganay iyo kii galladay kala garan og, inuu si hufan u garnaqsaday gudoonkuna u yaalo Soomaalida ama
    dhagaystaha iyo inuu qaawiyey oo qeexay khayaanadii qaran ee ay ku kaceen nimankii dalka hoggaanka u hayey.

    Wuxuu yidhi:



    · Cabdi Gorad garaadkii markuu gabayga saaraayey

    · Gablan talo adduunneey wuxuu ugu guraabaasay

    · Macnahuu ka gooraamayaan Biixiyoow galaye



    · Kol hadday garkaa iyo garkaa geesna qaban weydo

    · Inaad gebi dhacdaa way xuntahay ood galgalataaye

    · Bari iyo galbeed xaajo waa mid u gawaan raace



    · Ha yeeshee gadnaan doodifeey geeri loo dhalaye

    · Kurus gool sideed jira mar bay guduri dhaantaaye

    · Guduudane marbuu kuu noqdaa aar gaboodyo lehe

    · Gendi weheshad baa kaaga roon xuunsho guluc dheere

    · Gudcurkiyo caddadu waa midkaan gibilku saarayne



    · Gojoxada ka weynee guntiga lagu gufaynaayo

    · Iska gudub gantoobkeedu sheeg taana way gabiye

    · Ka gilgilo gantaal kugu dhacaa kaaga gu'i waaye

    · God-dhaw goori iyo gawracdii laysla garan waayey

    · Cilmigaan ka goodiyahayaa taa ka guda weyne



    · Gogol-dhigadka maamaahdu waa gabayadaydaase

    · Gucunkeeda maansadu halkay gacan-toglaynayso

    · War guulaanti xididaysatiyo guurti laga yaabay

    · Goljeex iyo madaba way helaan inay ku goobaane

    · Ma gartaan gibbaankoo dhan iyo jaale goray-ciile



    · Gurdan raaca googaatamoow gaabsadaan odhane

    · Gocorkiyo ardaa niijiyoow hooy gabaan idhiye

    · Halkay gumacyadaydu u socdaan waa gun iyo baare

    · Af gurrani hadduu goob yidhaa wuu guracayaaye



    · Haku guban dheh waa guluc shishiyo goobadaan xidhiye

    · Hana moodin goof laga bixiyo gaaman laasa ah dheh

    · Galalaati mool howgu dhicin gawyalaan faraye

    · Gamuunkaan cirka u riday halkuu dhigan gafuurkiisa

    · Ha arkeen gulaamadii batiyo uur-ma-gaaxsade e

    · Onkod galaw ka diday baa odhan geesinimo doone

    · Markaasay gabrada laacayaan saa gobbay koriye

    · Amay goosan xabag gawlaliyo maydhax gumareede



    · Giddigiin ka soo guda halkaa goor horaan idhiye

    · Adigaa garaad lehee Cabdiyoow nimankan gaagaaban

    · Guddoon waxaad u sheegtaa ergada kii aad garan weydo

    · Galoofyahow garaadkaa intaad gaar isula shawrto

    · Shaki hadduuba kaa galo adoon goolka dhalinaynin

    · Kubbadaa gabaacuulsan laad haw giraan-girin dheh



    · Tix gamuuran oo gaaban oo caynka lagu giijay

    · Waxaan arar gadaanka ugu sudhi amaan u guud saaray

    · Suubaan galgalineed kolkuu marayo geeleenu

    · Waa say awrtu ugu guuxdo ooy halo u goojaane



    · Gondadegay galshadii aan dhuraad galaxsan doontaane

    · Gorod iyo gammaan iyo lo' iyo xiliyo gaadiidba

    · Gabaahiir dad laga joojiyoo gaydh qabaan nahaye

    · Igadhkaan gandaalka u sidnaa gaagaxoo lumaye

    · Anna galalafkaasaan rabaa cidaan galaaftaaye



    · Galbi dhabadka ciil iyo guraan goonidaw nahaye

    · Gaboodaha xajiinta leh jarcada kii aan kaga gaaray

    · Gofaniyo abees gaamuriyo weliba goodaado

    · Iyo gabaska waabeeyada ah hoosta ii galiyey



    · Goga junida kaan uga madhshiyo halal gamaareeya

    · Garaad-laawe moog waliba suu ii gabaanadiye

    · Golxaaliyo galaayuusna waa ficil ganbooleeye



    · Markuu caga gubyeysnaa ninkaan jaamaha u galiyey

    · Isaguna kabtaydii gubaan gacalkay moodaayey



    · Markuu geed koraayaba ninkaan badhi-gantaalaayey

    · Isna laanta ila goynayaan gacalka moodaayey



    · Gabadhuu jeclaadiyo ninkaan gaaridaw mehershay

    · Isna taydii iga guursadaan gacalkay moodaayey



    · Guri aan furaashiyo ninkaan gogol macaan seexshay

    · Isna dhaxanta igu guuliyaan gacalkay moodaayey



    · Gurgurshaaga kii aan u rareen gabanada u saaray

    · Isna kaygii soo gowracaan gacalkay moodaayey



    · Gacantii maroodiga ninkaan galab kasii daayey

    · Isna gaws libaax igu ridaan gacalkay moodaayey



    · Markii laga gol roonaa ninkii aan u garbaynaayey

    · Isna shalay gollida ii dabraan gacalkay moodaayey



    · Ninkaan xoolihiisii gudhnaa godol kusoo taagay

    · Isaguna hashaydii gujaan gacalkay moodaayey



    · Galooftii madhnayd iyo ninkaan gorof u aabeeyey

    · Isna gaawahaygii jabshaan gacalkay moodaayey



    · Ninkaan cidhibta qodaxda uga gurayeen gunnada siiyey

    · Isna waranka ila gaadayaan gacalkay moodaayey



    · Ninkii aan galoolada ka jaray een gegidana u xaadhay

    · Isna gocondhi ii buulayaan gacalkay moodaayey



    · Garabgal iyo taageer ninkay Goobba iga keentay

    · Isna ganafka igu duugayaan gacalkay moodaayey



    · War gaaska iyo guutadu markay gabagabaynaysay

    · Ninkaan geela uga reebay een gaade ka ilaashay

    · Isna gulufka igu weeraraan gacalkay moodaayey



    · Markii laga gol roonaa ninkii aan u garbaynaayey

    · Ama gurro iyo ninkii aan guhaad goor walba u diiday

    · Isaguna i guulguulayaan gacalkay moodaayey



    · Ninkaan buurta guradeeda dheer anigu gaadhsiiyey

    · Ee gunteeda iga sheemayaan gacalkay moodaayey



    · Hadba gooshigeedee markuu libin ku geeraaray

    · Ninkaa igu garwaanlaystay baan gacalkay moodaayey



    · Garanuugta yaacdiyo ninkaan goodirkaw celiyey

    · Een biciidka geeska u qabtiyo faraw gadoodaaya

    · Isna geenyadaydii didshaan gacalkay moodaayey



    · Sidaan ugu gadaanaa ninkaa looga wada giigay

    · Een geedankiisii noqdayow waxaad i gaadhsiisay

    · Si aan uga gayoodaba adaa guuldarro i badaye

    · Gonda-gooye ma ahayn waxaan kuu gardaadsadaye

    · Nabsi guratay goor aad heshaba waana ii godobe



    · Maskii good ahaa iyo ninkii loo gar qaadaayey

    · Guurtida markii loo wacee taladii loo guulay

    · Cid gungaadha xaajada kolkii goobtii laga waayey

    · Waxay gocotayoo eersatayoo gabgabo u diiday

    · Waa masaartu xidadkay gashiyo gabankay aaseene



    · Nin ganiyo libaax waa ogyahay kii galadayaaye

    · Adoose goomanaadaa kolkay ila gudboonaato

    · Nacab aan iskaga kaa gudbiyo hiil gabaabsiye

    · Geeridii aan kaa celin jiraan gudin u soofayne



    · Garnaqsaday guddoonkiina waa nin iyo gaarkiise

    · Gadaafada haddaad odhan lahayd laguma gaadhsiinin

    · Ninkaa gebiga igu soo dunshayoow soow ku garan maayo
    --------------------

    15. GOCASHO


    Sida muuqata, gabaygani wuu dhutinayaa oo ma dhammaystira, hubaalna ma aha tartiibta ay meerisyadu u
    kala horreeyeen. Taagtaydu intan unbay hadda heshay. Qaybta maqan keen inta hoos ku qorrana soo sax
    haddii aad taqaan. Wuxuu yidhi:

    ...

    Agoow gabadhkii qowqowle da'ay, sahankii guureeyay

    Geeddiyo nagaadiba mid way, ugu gudoonsheene

    Gobonimada way sheegayaan, garanna maayaane

    ...

    Godobtu uma soo waaridiyo, eed la ganac haysto

    Garashada baqaysiyo inuu, geesi fulayoobay

    Gabayadaan kusoo sheegi jiray, gool xawariyoobay

    Iyo guuguulihii faaliyee, baalasha is gooyey

    Garnaqsiba intaan kuugu daray, geed ka fara weyne

    Miyaan kaala gaabsaday maxaad, iila garan wayday?

    Tanood gudubto guul weyn inaad, gaadho la arkaaye

    Gorayadu ciyaarta lugtooy, galiso mooyaane

    In ayna meesha gaynayn ta kale, soo ma garanaysid?

    Awr-gaal nabarkuu og yahay, la gagabi waaye

    Gafarkaan la jiidayninee, goofka lagu tuuray

    Gunta dharo ka jeexnayd baruur, gadowga loo saarye

    Gaajada qamaamaysa waw, gaardaymiyo ceebe

    Fardo guul aroor iyo cokani, looma kala goyne

    Geelaan ceelka tubay looma darin, gaawe maax kulule

    Gargaar Eebahay baa la siin, sharaftaa goomoone

    Gudguduudkii waagaa u baryaye, galabba ma ahayne

    Qof walaalkii gaday meel shishaa, laga ganaaxaaye

    Gar fidaa'i lagu jiifiyaa kii baday gugiiye??

    Gacal uu xigaalkood hagraday, gocosho dayn waaye

    Haddii awal gafuurkii xidhnaa, jiitin laga gooyey

    Gabayadaan kusoo sheegi jiray, gool xawariyoobay

    Iyo guuguulihii faaliyee, baalasha is gooyey

    Garnaqsiba intaan kuugu daray, geed ka fara weyne

    Miyaan kaala gaabsaday maxaad iila garan wayday?

    Lib gadaanka saarnayd majirin, ood u gaardidaye

    Hashaan soo godlaayeyba markii, layga gaagixiyey

    Miyaan kaala gaabsaday maxaad, iila garan wayday?

    Gurmadaha run sheegiyo itaal, beena geedada e

    Gulufna raadkay hayaan waa curyaan, daba gurguurtaaye

    Godobtu uma soo waariddiyo, eed la ganac haysto

    Gabowgoobi inay soo wadoo, laaska gudhinayso

    Imisaan galbeedka uga digay, waa gu'yaal badane

    Wakhti aan gadoodaba dan baa, iga guclaysiine

    Aqoon dheer haddii lala gabado, xeeshu gaasirane

    Kolley mooyi sida loo gadiyey, garashadaadiiye

    Gargaar iyo gunaad igu dartaa, kii ku gowracaye

    Siddii wuxuu gandaal kuu sidaad, daba gablaysaaye

    Meel unbaad ka gaasirantihiin, guulahay magane

    Gagabada malihiina kale, waa il-gabadhlayne

    Miyaan kaala gaabsaday maxaad iila garan wayday?

    ...

    War gaaraabidhaankuu la tagay, waa gugubihiiye

    Xuunshadii guyaal badan fadhiday, garaska baalkiisa

    Goodaado inay raadgadoo, good ku soo fidhiyey

    Intaan idinku guubaabshay waad, gama'sanaydeene

    Waliba qaar gadaal soo socdoo, geesaasa kaa bixiya

    Ood cadho garaarta u dhacdoo, kaa gilgilasiiya

    Iyo gocondho kuu muuqataan, goor dhow filayaaye

    Waxba kama gadayn faaladaan, jeer gunaanadaye

    Tixda eraygaa gaashaamaneen, kaaga soo gurayo

    Gedgeddiga saddexan baan rabaa, inay gorfeeyaane

    ...
    ----------------------

    16. HA MIDOWDO


    Tix gammuuran oo gaaban oo caynka lagu giijay

    Waxaan arar gadaanka ugu sudhi amaan u guud saari

    Suubaan galgalineed kolkuu marayo geeleenu

    Waa say awrtu ugu guuxdo ooy halo u goojaane


    “Dhoodaan waa adiib weyn, waa nin naqdiya waxa jira, gabaygiisuna ma laha waxa loo yaqaan ‘laqsiga’
    sida naago ammaanka iyo jacaylka. Waa nin ka hadla dhibaatada jirta sida khiyaamada, axdi ka baxa,
    caddaalad la aanta, is gumaysiga, iwm. Wuxuu gabaygiisa ku muujiyaa in axdi ama ballanqaad la galay
    laga baxay. Waa abwaan weyn oo adeegsada qaabka balaaqiga… Ma qabo inuu jiray abwaan aragtidiisa oo
    kale lahaa oo maanso ku cabbiray naqdigiisa, mid hore iyo mid hadda noolba. Waxaase ku dhaw dhaw
    Sayid Maxamed Cabdille Xasan.”[1] Sidaa waxaa yidhi Professor Faarax Dhaameel.



    “Miisaanka gabayga Dhoodaan, iyo lafta iyo luddiisa waxaan ku tilmaami karaa inuu yahay kan ugu sarreeya
    ee gabayga Soomaalida. Intaa waxaa dheer waddaniyad uu ka daacad yahay” [2] Sidaa waxaa yidhi Halabuur
    Cabdullaahi Baddal Cabdi Qamaan.



    “When dealing with weighty social and historical circumstances, Abdillahi Dhodan’s command of Somali
    language and poetic insight is in the same league as the legendary poets, such as Ragge Ugas and Qamaan
    Bulhan.”[3] Sidaa waxaa yidhi Axmed Ismaaciil Xuseen (Xudaydi.) Hadalkaa waxaa si aan rasmi ahayn loogu
    tarjumi karaa "marka laga hadlayo waayaha bulshada iyo kuwa taariikhiga ah ee miisaanka leh, Cabdullaahi
    Dhoodaan kartidiisa xagga luuqadda iyo xirib-dheeridiisa xagga gabayga ahi waxay la heer tahay midda
    gabayaagii hore sida Raage Ugaas iyo Qamaan Bulxan."



    “Dhoodaan ma aha dadka gabayga laga keeno ee waa ilhaan markii uu wax tabo ama dareen ku dhasho gabya”[4]
    Sidaa waxaa yidhi Muxumed Baaruud Guraase.



    “Gabayga Dhoodaan tolkay wuu ku ciil baxaa ee wax kuma qaato”[5] Sidaa waxaa yidhi halabuur Cabdi
    Sheekh Biixi.



    Yuusuf-dheere Maxamed Sugaal oo ah gabayaa caan ah ayaa gabay mariyey: Faylasuuf ka weyn ma dhalan,
    faxalkii Dhoodaan e. Gabay kale Yuusuf-dheere waa kii ku lahaa kadib markii uu taxay magacyada ragga
    gabayadooda Soomaalidu ugu jeceshahay: sano nool abwaan baa murtida laga ishaartaaye, eeggana waxaa
    laga tabshaa adiyo Dhoodaane (adi wuxuu ujeedaa Hal-abuur Cabdi Sheekh Biixi)



    Maxamuud Cabdi Kaadheeri waa kii lahaa isagoo u digaya nin isku dhereriyey Macallinka asii Kaadheeri ugu
    muuqday nimaan Cabdullaahi Dhoodaan la heer ahayn:



    Boqorkaan dhacaynee murtida baarqabkii gabayga

    Billaddeeda wiilkii hantiyey barrihii suugaanta

    Haddaad beer adaygaaga tidhi waan u bixi maanta

    Naf aad birqooshaad siddaa ood budkaw qodiyee

    Is biimaynta qaarkeedna waa kuu baraarnimo e

    Ma gaadhaayo bayd aad furtaa Boqorka Dhoodaane

    Anaan baratamaynaa haddaad wax is bidaysaaye

    Billaawuhu markuu kugu dhaciyo baaska daba jooga

    Barkad-naxa barriiqada siddii bilista how yeedhin?



    Isaguba, waa Dhoodaane, waa kii lahaa:



    Gurdan raaca googaatamoow gaabsadaan odhane

    Gocorkiyo ardaa-niijiyoow hooy gabaan idhiye

    Halkay gumacyadaydu u socdaan waa gun iyo baare

    Af gurrani hadduu goob yidhaa wuu guracayaaye



    Annaguna waxaanu leeyahay, Cabdullaahi Macallin Dhoodaan wuxuu ugu horreeyaa halabuurka Soomaaliyeed
    kuwii tegay iyo kuwa casrigan ahba. Aragtidayda, Sayid Maxamed Cabdille Xasan ma ahee, ilama aha
    inuu jirro hal-abuur la miisaan ah Cabdullaahi Dhoodaan. Waxaa la odhan karaa wuxuu gaadhay fidha
    ugu sarreysa ee halbeegga gabayga. Sidoo kale wuxuu yahay xeeldheere dhaqanka iyo afka Soomaaliyeed,
    taariikhda iyo sooyaalka ummaddeena iyo Geeska Afrikaba. Waxaa intaa waheliya waddaniyad niyad ka ah
    iyo gumaysi iyo gardarro nacayb dhalamad ah. Wuxuu ka mid ahaa dhalintii u guntatay aasaaskii iyo
    abaabulkii xisbigii Nasru-Laahi. Xisbigani wuxuu ahaa dhaqdhaqaaq madax banaani doon ah oo ka unkamay
    gobolka Soomaali Galbeed. Xawliga iyo xarbahu haba kala duwanaado e, nus-qarnigii tegay wuxuu si aan
    kala hadh lahayn ugu hawlanaa halgankaa.



    Gabayada Cabdullaahi Dhoodaan mid walba kaligii ayaa buugag laga qorri karaa. Gabay walba oo uu tiriyo
    abwaanku waxaa si gaar ah uga dhexmuuqda xeeldheeri, murti wacni, eray xulasho, xariifnimo, macno iyo
    tarkiib yaab leh oo cid lala simaa aysan jirin. Carroqaadkiisu waa ugub, murtidiisuna waa agan, sida
    uu isba sheegay: gabay aan abuuraa hadduu aniga ii muuqdo, waxaan dooni meel ugub ahayd inaan abbaaraaye.



    Markasta oo aad gabay uu tiriyey dhagaysato ama akhriso, waxaad is leedahay gabay kan u dhigma waligii
    cid tirisay lama sheegin. Haddiise aad isla fadhigaa ku dhagaysato gabayga kaa xiga ee ay isku cajalka
    ku duuban yihiin, waxaad si dhib yar markiiba u iloobaysaa kii aad dhagaysatay daqiiqado ka hor oo aad
    kan dambe u qiraysaa inuu yahay gabaygii ugu cuslaa ee aad waligaa maqasho. Sababtu ma aha in adiga,
    dhagaystooy, ay xulashadaadu liidato amaba aadan aqoon hoose u lahayn kala sooca maansada. Sababta
    arintaa keentayi waxay hubaashii tahay gabayada Dhoodaan oo uu midba midka kale ka khatarsan yahay kana
    cibaaro iyo cilmi qodan yahay, in la kala hormariyona ay adag tahay. Kolka ninba dookhii iyo danta gaarka
    ah ee uu ka leeyahay gabayga ayaa kala jeclaysiisa.



    Waxaa lagu doodi karaa 100% gabayada Dhoodaan inay wadani yihiin. Waxaa la arkaa in la helo qof Macallinka
    ku khilaafsan mowqif siyaasi ah oo uu qaatay ama sida uu u cabbiray xaalad siyaasadeed oo xillli gooni ah
    jirtay. Waxaanse marna la arag ama la maqal qof dhaliila awoodiisa aan dhigga lahayn, aan gunteedu muuqan,
    awoodiisa la odhan karo waa awood caqli-ka-fooq ah ee gabayaanimo. Ma arkaysid meeris Cabdullaahi Dhoodaan
    ka sugnaaday oo aad isleedahay allow yaa kaa baddala ama muxuu saa u yidhi oo uu sidaa kale u odhan waayey.



    Intaa waxaa dheer inuu leeyahay codad iyo naaxiyado kala jaad jaad ah goonina isaga u ah oo dhagaysigooda
    Soomaalidu aad ugu xasisho. Sida uu ugu luuqeeyo iyo siiqada gabayadiisa ayaa waxay tahay si aan laga xigan
    karin oo isaga oo kaliya ahi uu awoodo inuu sidaa keeno. Bal dhagayso: Yaa dirsaday, Salleelo, Garnaqsi,
    Salleelo, Gardarro, Xaajadii, ikk. Ku luuqaynta gabaygu, gaar ahaan kolkii ay sida ta Dhoodaan u hufan
    tahay, waxay leedahay qiime iyo muhiimmad gaar ah maxaa yeelay marar badan ayaa waxaa la arkaa nin gabay
    fiican oo haddii gabaygiisa la qorro murti laga dhadhansan karro. Laakiin markii uu ku luuqeeyo aanu sidaa
    dhadhan u lahayn.



    Gogol-dhigadka maamaahdu waa gabayadaydaase

    Gucunkeeda maansadu halkay gacan-togaalaysay

    War guulaanti xididaysatiyo guurti laga yaabay

    Goljeex iyo madaba way helaan inay ku goobaane

    Ma gartaan gibbaankoo dhan iyo jaale goray-ciile



    Dhoodaan waxaa kale oo uu yahay aabihii iyo abuurihii nooca maansada ka midka noqday ee loo yaqaano
    Jacburka. Lama sheegin Dhoodaan ka hor cid gabay jacbur ah oo sida gabayga caadiga ah u macno badan
    danaheeda ku gudatay. Jacburku waa xikmad, maad iyo madadaalo yuururta oo ay Soomaalidu aad ugu qoslaan
    uguna raaxaystaan. Waxaa xusid mudan inay jiraan hal-abuur badan oo Cabdullaahi Dhoodaan kaga dayday
    samaynta jacburka sida Cabdi Saahid, Yamyam, Hadraawi iyo Shube, ikk.



    Badda riinjiyee baa u daran hawlaad qabataaye

    Xisaabtana dabayshood qortaa kuugu fara weyne

    Nin sigaar cabbaa wuxuu yidhaa anigu waan dayne

    Kolkuu dhammaystuu haddana laba midh doontaaye



    Gabadh aad jeclayd oo haddana gaadhi kula fuushay

    Oo dhinacan kaa soo fadhiyo ruuxay garanayso

    Ama aad guri kusoo booqatay lana ciyaarayso

    Hooyadeedna ay joogto oo waliba soo jeedo

    Adiga iyo inantaasi waad kala xishootaane



    Yaabbaa adduunkii ka dhacay wiiga maanta ah

    Dhulkii lagaba guuryoo cirkaa loo tartamayaaye

    Xiddigaha dushoodaa dhawaan la isku haystyaaye

    Aboole kow iyo toban baa kharibay dad aan la koobayne

    Suuqaa markii aad u degtaba buuq haddaad maqasho

    Dayaxay tageen iyo ma tagin muranku weeyaane

    Wadaadadii jiboodiyo casrigu way is dilayaane

    Ilkihii rag laga daadiyeey galabta sheegeene



    Yurigaa Giriigbaa la yimid hawshan oo idile

    Isagaa wareerkaaba baray dunidii fiicnayde

    Awal waa la wada diidi jiray oo la beensadaye

    Hadda unbay xaqiiqaynayaan waana la hubaaye

    Armstaroonba waa kii dayaxa ciid ka soo raraye

    Luna iyo Aboolaana dhigay calamadoodiiye

    Haddaynaan ina guurin oo meel kasii dayanin

    Afrikaanku baashuu lahaa waa la dagayaaye



    Haddaba talogalkeenu ma aha inaan taariikhdii Macallinka soo koobno, sifayn badan oo kale oo uu u
    baahan yahayna ma jirto. Waxaan kaliya doonaynaa in aan hordhac u samayno gabayada Cabdullaahi
    Dhoodaan ee hoos hadhsan doona boggan. Intaa yar ee gibinka ah ee aan kor kusoo qaadanay masoo koobi
    karto taariikhdiisa iyo gabayadiisa baahay ee nus qarniga socday.



    Haku guban dheh waa guluc shishiyo goobadaan xidhiye

    Hana moodin goof laga bixiyo gaaman laasa ah dheh

    Galalaati mool howgu dhicin gawyalaan faraye

    Gammuunkaan cirka u riday halkuu dhigan gafuurkiisa

    Ha arkeen gulaamadii batiyo uur-ma-gaaxsade e

    Onkod galaw ka diday baa odhan geesinimo doone

    Markaasay gabrada laacayaan saa gobbay koriye

    Amay goosan xabag gawlaliyo maydhax gumareede

    --------------------------------------------------

    [1] Professor Faarax Dhaameel. Garnaqsi, Maxamed Gurxan

    [2] Cabdullaahi Baddal Cabdi Qamaan. Garnaqsi, Maxamed Gurxan

    [3] Axmed Ismaaciil Xuseen (Xudeydi) Interview by Dr. Ahmed I. Samatar, December 27, 2007. London.

    [4] Muxumed Baaruud Guraase, Garnaqsi, Maxamed Gurxan

    [5] Cabdi Sheekh Biixi, Garnaqsi, Maxamed Gurxan
    -------------------------
    -------------------------


    17. HA U LIICINAAY


    Gabaygan wuxuu ka mid yahay gabayada Cabdullaahi Dhoodaan uu tiriyey xilliggii uu guubaabinayey waxna
    ka abaabulayey dhaqdhaqaaqii xornimo raadiska ahaa ee ka socday gobolka Soomaali Galbeed, waa 1959kii.
    Xilliga uu Cabdullaahi gabaygan tirinayo wuxuu ahaa 17 jir wuxuuna joogay Xoddayo oo ahayd madal ay
    isugu yimaadeen rag badan oo halganka gobolka ku hawlanaa oo ay ka mid ahaayeen guddoomiyihii Xisbu
    Taxriir Nasrullaahi fii Iqliimi Ogaadeenya (OLF) Cabdinaasir Xaaji Maxamuud iyo Ibraahim Xaashi Maxamuud.

    Cabdullaahi Dhoodaan shirka si rasmi ah ayaa loogu martiqaaday oo waxaa loo diray gaadhi khaas ah oo
    kasoo qaaday Walwaal oo markaa qoyska Macallin Axmed deggenaa. Mar haddii uu 17 jir yahay, shirka
    aqoonyahanada, culimada iyo indheergaradku isugu yimidna laga casuumay oo weliba aad loogu adkeeyey inuu
    kasoo qaybgalo, waxaad garan kartaa inuu ahaa gabayaa warkiisa iyo gabayadiisaba horay loo maqlay oo eray
    quwad leh iyo aragti hufan lagu xushay.

    Kolkii uu tegay shirkii Xoddoyo wuxuu Cabdullaahi Dhoodaan la kulmay waxgarad, mutacalimiin iyo dhalinyaro
    badan oo ka kala yimid dhammaan degaanka Soomaali Galbeed. Cabdullaahi aad ayuu ugu farxay abaabulka iyo
    agaasinka Xoddayo ka hirgalay wuxuuna mariyey gabaygan oo aad u dheeraa halkudheg badanna leh. Waxaa lagu
    garan og yahay meeriska ah: Haw liicinaay Xabashi waan lagatamaynaaye. Inta yar ee gabayga aan ka hayno
    waxay tahay:


    Inaan laaqsho mooyee waxaan, meel u ladi waayey

    Leyl iyo nahaarkii waxaan, maansadaw laliyey

    Lushna shira dhexdeedaa waxaan, uga likaysnaaday

    Isticmaarku siduu noo lunshaan, laxaw ku sheegaaye

    Wallee inayna laakiin ahayn, laydha socotaaye

    Libin baa dhow ruuxii jihaad, laabta ku hayoowe

    Lalabahaa waxaa shiday raggay, looxa u dhigeene

    Shacbigii lulmaysnaa wakaa, qaylo laasimaye

    Lugbaw kabantay Soomaalidii, baratay luufluufe

    War haw liicinaay Xabashi, waan lagatamaynaaye

    Nimankaa siddii dibi lix jir ah, luquntu waynaatay

    Intay legaga buurbuuranyiin, luun iska ahaad

    Laanjaha markay fuulayaan, lugo ku rooroora

    Barwaaqada intay leefayaan, luusa garawgiina

    Intay labanka daaranahayaan, lebi ku gaajooda

    Iyagaa sariir leexsadee, luumiyaha seexda

    Quruumaadka laydhiga Carbeed, laabis kala qaata

    Lafta dhabar siday uga jabaan, laaca waligiinba

    Libaaxdaa koraysaan nahaye, hayna loogina e

    Waagaad laxaadaysataan, lowga kala fiiqa

    ...

    Laakiinse maantaynu layn, waa laf-qabaleeye

    War haw liicinaay Xabashi, waan lagatamaynaaye

    ...

    ----------------------

    18. HADDII AMXAAROY


    Gabaygan qiimaha badan abwaanku wuxuu badankiisa kula hadlayey uguna digayey Itoobiya. Wuxuu ka
    mid yahay gabayada uu wax ka badalay Cabdullaahi markii uu ka quustay dawladii Maxamed Siyaad ee
    uu dalka ka goostay. Wuxuu yidhi madaxiisa Allaha daayee:



    Hal-abuurka maansada ninkii, aadba garanayaa

    Mar haddii aftahan loo yaqaan, amuu abwaan sheegto

    Wax if jirra wax aakhiro jirriyo, waxaan la eegaynba

    Waa inuu ogaadaa sidii, uurkubaalaha e

    Afar-iyo-lixdankii anigoo, Eebe dhaawanaya

    Asgaruhu dhawaan ha is arkeen, waanigii idhiye

    Ayaantaa ayaantii xigtay baa, laysla oogsadaye

    Ajal dhimatay waatay xigtiyo, aalad qaraxdaaye

    Haddaan eegay eegana waqtiga, amaan ilaaleeyey

    Siddii ay dharaartaa ahayd, waw ekoontahaye

    Aadmiguna wuxuu aawilaa, dhaaxba la arkaaye

    Col iyo dhaanba inay kaaga iman, dhannaad u iilaysay

    Odayadii dhintaa sheegay iyo, aaqiliin hore e

    Amin soo socdaan wuxuu ahaan, waad odorostaaye

    Inta badan aqoon gaabantii, aan u ergaynaynay

    Ilyar gabagabay taagan tahay, waana eberkoode

    Aweytina aan sii raaciyee, ududsan maayaane

    Inaguna arimahaan wadniyo, uruursanaanteena

    Inshaa Allaahu Soomaaliyey, waynu aargudane

    Abshir baaba ii muuqatiyo, guul agteena ahe

    Wax soo aadan kheyr Eebahey, noo abaabulaye

    Ammuur weeye laynoo aqbali, oo ijaabo lehe

    Allahu akbar waxaan haysanaa, diin awood badane

    Islaanimada awgeed Kufriga, waynu ka adkaane

    Ashahaado ruuxii cuskada, amase iimaan leh

    Gaal uraayaa kama il helo, oo iblays uhuye

    Aayado caddeeyaa jiroo, taa Allaa yidhiye

    Walow aan sidaa aaminiyo, idam Ilaahayba

    Eebada markii lagu darey, na anfacaysaaye

    Geelii irmaana markii, oonka lagu daayey

    Ee qaalintii igadh ahayd, oloshay ee reentay

    Inankii yaraa waysagii, uubta dheer qodaye

    Dabeedna Araweeluu ku dilay, uumiguu shidaye

    Xaajana hadday awdantoo, talo asheedowday

    Aynigaana wixii aad lahayd, adiga kuu diido

    Ergo iyo asluub iyo haddaad, aayar kaga weydo

    Ashkatiyo adeertaba haddii, lagaga ay waayey

    Asxaan diid inuu yahay markaad, dhab u ogsoonaatay

    Itaal iyo sidii kuu eg, waa inaad la aadaaye

    Oo wuxuu abaalkiisu yahay, lala abaaraaye

    Ablaydana tus ileen waa kii, tuuray aaqibo e

    Oogadiisa waa inaad gubtoo, arami gaadhaaye

    Adoo umalsan goortuu arkoo, aano gudanaaya

    Istaaqfurulaa waa inuu yidhaa, edebna yeeshaaye

    Nabadda anbatana waa inuu, iib ku daydayo e

    Intaasi wayga arartii sokiyo, oodo dhacameede

    Ujeedada shishiyo waa inaan, ubucdii jeexaaye

    Dadkayaga adduunyada dhaqdiyo, beerta ka aslaaxda

    Ardadii magaalooyinkiyo, aaddanoow shicibka

    Iyagoo hawlahoodaa watoo, aanay noo imanin

    Artaleerigaan haysaniyo, aarmigaan sidano

    Iyo ciidamada loo unkiyo, xooggii la aasaasay

    Abtirsiga dagaalkana la baray, oo arma aqoon ah

    Calankana axdigii ay mareen, ugu adeegaaya

    Asalna geesinimada u dhashoo, sidii awowgooda

    Askar saas ah baan leenahoo, aad u miidhan ahe

    Utunna waaban kuusii qabnaa, aamanuu sabane

    Eediyo qolloocaan wax badan, kaa ebhinaynaaye

    Eeqooyinkii horre raggaa, kugu arqoofaaya

    Eed uus-xabaashaan nahaye, aara doonka ahe

    Onkod iyo hillaciyo intaan, uuro soo kicino

    Xabbad lagu asqoobiyo intaan, ololba soo tuuro

    Alaab waxaan ka hayniyo intaan, Idibal soo dayno

    Boodhkiyo awaaraha intaan, awdo samadoo dhan

    Argagixiso weyn iyo intaan, mawjadda afuufno

    Gummuca aalanaaxdiyo ka weyn, awrta madaxeeda

    Usgag badan lahaataye intaan, idinku aafayno

    Asuushiyo intay garashadii, idinka aynfaado

    Haddii aadan Amxaarow, Qarbiga oohin kula yaacin

    Eygaa Maraykana haddaydaan, aqalada u xaadhin

    Ingiriis haddaydaan u tagin, sidda ugaaskiinii

    Arligayga daayoo haddaydaan, tiinii ka abraarin

    Addis iyo haddaydaan Shawaba, orod kusii dhaafin

    Undurbaan haddaydaan wax badan, Laaji ku ahaanin

    Amaydaan ag tagin Kenya, waa ina-adeerkiine

    Iyana waa uduufee haddaanay, kuu arxami waayin

    Malaayiin unuun go'an haddaydaan, aydan kaga dhoofin

    Omoska dhaawicii yiil haddaan, boogtu ku abloobin

    Haddaydaan abxado Daafiyo, agab lasii roorin

    Aaran uu libaax gooyey iyo, adhi uu weer laayey

    Injir badan lahaatee haddaydaan, dhaaxba u ekaanin

    Ayaxii sunaysnaa haddii, laydinka aqoodo

    Haddaydaan ilamaha tuurin, oydaan maatada iloobin

    Ubadkiina meeshaa haddaan, lagu agoomaynin

    Oydaan naaga uurliyo ka tagin, aabihiin gacale

    Ooridda qurxoon iyo haddaydaan, inamihii waayin

    Anagaa aroosiye haddaanay, Macatabkii aasin

    Haddaanaan qur'aanka u akhriyin, oyna ku islaamin

    Isticmaarsan maynee haddaanay, waayo na adeecin

    Ashnaaqash taad lahaydeen haddaanaan, Aaminow bixinin

    Aagaba haddii aydaan ka tagin, siddii ugaadh fiigtay

    Geeska Afrikaad iyo haddaydaan, baashan ka irdhoobin

    Asxaabul-fiil sidoodii haddaanaan, kugu alalaasin

    Waa haddaan abuurinkayagu, dhab u aloosnayne

    Buntukh ugub Amxaarooy markaan, kaa afurinayno

    Annaga arrad bay noo tihiyo, barigii iideede

    Oo waa maalintay noo umuli, guul abeer uhuye

    Siddaan oofta kuu kala jaree, adhaxda kuu goyno

    Inaydaan dhaaxo soo oollin baa, loo afbadiyaaye

    ....
    ----------------------

    19. HALGAAD 1979


    Ciidamadii Soomaaliya markii ay kasoo baxeen gobolkii Soomaali Galbeed ama Ogaadeenya ee ay sida
    orodka ah uga qabsadeen, waxay si aan qorshe iyo aabayeel lahayn meelo badan kaga carareen askar
    badan oo dhaawac ahayd oo u gacangalay ciidamadii cadowga. Ragga dhaawaca ah wixii ka badbaada
    cartanka iyo cadhadii Itoobiyaanka jiidda hore waxaa loo dhaadhicin jiray magaalooyinka waa weyn
    oo daryeel caafimaad ay ka heli jireen.


    Dabayaaqadii 1979kii ayaa Macallinka oo fadhiya hoteel la odhan jiray Hotel Harar oo ku yaalay
    magaalada Addis Ababa waxaa u yimid Dhamme Xuseen Jaamac. Xuseen wuxuu ka mid ahaa saraakiishii
    Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee Itoobiyaanku qabtay iyaga oo dhaawac ah dabadeed isaga oo dhaawicii
    ka bogsaday ayuu si caadi ah ugu noolaa Addis Ababa. Sheekaysi gaaban ka dib, Macallin Dhoodaan
    isaga oo ka xun dhammeha iyo raggii la midka ahaa wixii qabsaday, dhulkii markii horre dhubuqdhubuqda
    iyo siyaasad xumada lagu soo galay, markii dambena sida baraqnuglaanta ah looga baxay, shacabkii
    degaanka waxyeelooyinkii loo geystay, iyo kala-dhantaalkii ciidamadii Soomaaliyeed gaadhay ayuu
    Halgaad tiriyey. Wuxuu yidhi:



    Rag hawaystay qaar kale hantidood, oo habaabinayey
    Hindisay wateen lagu hirgalin, himiladoodaase
    Wax la yidhi habeen niman dhac iyo, bowdfur ku heshiiyey
    Hayin reer intay xadahayeen, ama horweynkooda
    Hablahoodii qaarbaa hurwiyo, heello sii tumaye

    Hadda waxaa hilaadii ku yimid, ama hannaankii leh
    Soomaaliya intay ku hamiyeen, say u hano qaado
    Iyagoo markaa nala hubsaday, dawladii hurudday
    Xafiis iyo hareertana ma garan, hogagii xeeleede
    Markay horror kasoo hoyo tidhiye, haasta nagu qaaday
    Hoboow heeda waagay tuntaye, nagu hilaabowday
    Hiyi kaca danaysiga aheey, nagu hanqaaraysay
    Hal-jir iyo nin harag dhoofsadiyo, beer ku haramaysta
    Habarwacashadoodii intaan, laba ka haasaawin
    Hawhawdii Xamar ee sidaa, noo hawadinaysay
    Hantaqa waa markaan ugu dhacniyo, goof hadoodilane
    Huf iyo been hadh kaga saar ah bay, nagu hungeeyeene
    Hoheey waxaad habheebta u gasheen, waa isku halayne

    Dadkeenii hayaamayee xaggaa, loo habqaminaayey
    Waa isaga hanbaabicin jiree, waxa u hooseeyay
    Hanbooriba inay nagu wadaan, oo hurgumo jiifto
    Oo halaag Soomaaliya tihiyo, halis inoo baaqday
    Lama hadin hubsada ee aayar baa, loo hogaansamaye
    Hoheey waxaad habheebta u gasheen, waa isku halayne

    Halligaad inay nala damceen, had iyo goor taagan
    Hingalahay dadkeenna u xidheen, haatan ood aragtay
    Wali hanuunsigiyo beentii bay, daba hublayn qaare
    Rag haydaartadeenuba u tahay, halabadii guusha
    Hamhamtiyo warkoodii aan jirin, kama hadhaysaane
    Hoheey waxaad habheebta u gasheen, waa isku halayne

    Keenaa hulaaban baydin hodoon, hiiqin waligiise
    Markaasaad hadhuub caano iyo, hilibba siisaane
    Hararkiyo darmana loo goglaa, hadhacaad waabtaane
    Hadhuudh iyo qaxwana loo karshey, habacsan dhay geele
    Ragna hebadka waxa nooga dhigi, waa hangoolada e

    Hubkaad sidato badow haysta iyo, hoorri kugu dheelye
    Isagoon hallaba kuu ogayn, jaahil ku halleeyay
    Oo idiin hanjabayaad waqiin, u habranaysaane
    Hus baad odhan lahaydeene, waa leys hagranayaaye
    Hadhowto iyo Soomaaliyaad, haybadda u siine
    Hiiraan iyo Hargaysiyo asgari, dhaafay hilinkooda
    Oo haadkaagii soo galay markaad, hiil u daydayato
    Halladaad haday nagu tumeen, hubanti waad siine
    Hobyo iyo hadday tuugga Xamar, idin halaakaysan
    Halkana qaaqlihiinii ka tagay, lagu hagaagaynin
    Ummad hoogi baad ila tihiin, huuti yahay baase

    Garashiyo haddaad hadur ka tahay, maamul heer sareba
    Gobonimadaad haabhaabanee, lagu hadaaqaayey
    Haddaan hororba laga waabiyeen, kugu haliilaaya
    Maba hanan karayside maxaa, taana laga haybsan?

    Hayeeshee haddaad ku hammidaan, hodonso ciidaada
    Halyeynimana lays bidahayood, haysan kari doonto
    Hanti waaba lagu leeyahiyo, hoo adays ka lehe
    War heelada iblayskaa mindhaa, idin halmaansiine

    Muqdishadii habeediyo qalbiga, haarufta u yeeshay
    Hanbaggiyo war ay kugu qubtaad, hooy u leedahaye
    Haloosiga Af-weyniyo jinbaad, la hidiwaasteene
    Wixii idin haboowshaa badhkiin, sii hiigsanayaane

    Hagaga looma baahnee haddaad, hubanti doonayso
    Xukuumadaa haraadka u bakhtiday, way hantaaticiye
    War hawl yari dhulkay maaganayd, inay ku haaneedo
    Ee habeenno shicibkii lahaa, lagu hor maalaayey
    Inkastoo dad yari hawd galayoo, taagii hudinaayey
    Halaqiyo hangaralahuu dirtiyo, haramacadkii waashay
    Humaajooyin way nagu dhufteen, haayirka i boobay
    Hollin ma aha koobaade, way nagu halaaqeene

    Annagoo habsoow nagu dhacayoo, hiil isaga baahan
    Hanadadii Ogaadeenya oon, iskuba hawlin
    Horusocodkay noo soo dirtoo, haaligaa yimide
    Horimada malaysiyada iyo, wiilashii hudmaayey
    Hakin mayso fadhatee raggaa, oo hamuun qaba e

    Halhaleel cadaab ugu shidiyo, haawiyoo kale e

    Dadkay naga habawsheen walow, qaar hufadu jiidhay

    Ammase uu hareeraha gubayoo, heera badan laayey

    Haakaale waan rabey inay, fadhato hoogtaaye



    Madfac higliyo taangigaad, roob hanqadhi moodo

    Iyo holac dayuuraddu riddiyo, hawsar lagu boobye

    Kolkuu miig hadhkii aad u tumay, ammuu habeen laayey

    Ee taangina hawada baarashuud, kagala soo hoobtay

    Higtaa lagaga saaraye kolkay, hamugtu yeedhaysay

    Fadhatadii gacmaha hoorsatayee, hoobatee oloshay

    Haaheey dharkaa la huwadiyo, hub iyo gaadiidba

    Waxay heeladkaba soo dhigtee, ciidanna u haysay

    Shayna kalamay hoyan meeshanay, kaga hulleeleene

    Hiddina waayeen qalabkay, ka hanfariireene

    Hudh-hudhii badnayd iyo wixii, lays hiddiginaayey

    Himbiriirsi oybaa xigiyo, dib u hashlayntiiye

    Iyagoo hagoog foolxunoo, hayla jiidanaya

    Oo heema duufliyo ilmadu, hibitiqlaynayso

    Oo heedadaabayoo dagaal, hoorin kari waayey

    Kornaylkii habraha boobi jiray, dib u humbaalleeye



    Saraakiil huruur xumi iyadoo, Janan habaarayso

    Halkaa dhaawacay kaga tageen, Saajimmada hiifay

    Fadhatadii gacmaha hoorsatayee, dan u haraayowday

    Waatii halbawluhu go’ay, sii hundhudhayeene

    Dhir hoosteed shalay kaga tageen, hebelladoodiiye

    Wiilal heetinaayoo dugaag, loo huraa badane

    Hilibka askartoodaba intay, haadda uga yaacday

    Raggii laga hayaamaa badhkood, nala hadaaqaaye

    Hoggii lagaga yaacay xusuus, wada hunqaacaane



    Haghagga looma baahnee haddaad, hubanti doonayso

    Dagaal waxay ku haybsanee, haybad iyo xoog ah

    War heeg dheertii may kaga gurtaan, bahalku hiigaayey



    Soomaaliya nafteeday hafriyoo, kugu habtaa beene

    Dhulkii ay hankaaggiyo dorraad, hoogga kala luudday

    Hadday haatan leedahay berri baan, dirir ku hoomaayi

    Hurduf iyo harraatida raggii, shalay ku haylhaylay

    Ee halacsadee caydhiyee, hoorka kaga yaacshay

    Oo heegan maantana ah baa, jooga hilinkiiye



    Kuwaas oon heshiinnay oon, annagu uga horreynaynno

    Dadka heemin doonaan nahayoo, hiija weyn qaba e

    Hurduf inaan la gaadhniyo mar kale, laad aan ku harjaasno

    Nasiib iyo hibay noqon lahayd, taa haddaan heliye



    Haghagga looma baahnee haddaad, hubanti doonayso

    Soomaaliya nafteeday hafriyoo, kugu habtaa beene



    Shuftada aad sidii bahal higliyo, habas xun moodayso

    Hurdo dakharta gurigiinna kaa, soo huluulanaya

    Kaa idin huruufiyee cidlada, idin horeynaaya

    Haleeladana kaa gawracee, heegga kugu jiida

    Ka dirqiya hablihii aad dhasheen, amma haweenkiinna

    Jabhadnimo habkeed iyo xorriyad, loo halgami tuure

    Wuxuu kugu hagaa hilay baasiyo, hadaf la’aan taase



    Gobonnimaan u heegnahay ka lehee, hawdadka ordaaya

    Halkan imaadda dhaha haddeer, waaba la hayaaye

    Hadalkiyo haddaan waanadaa, Eebbe ku hagaynin

    Hargab cudura kaasaa noqdee, huriya ruuxiisa

    Hud-hud iyo Afweynaa dirtaye, beerka ka halgaada

    Taariikhda gabayga si aan u saxo waxaan eegay buugga Garnaqdi ee uu Maxamed C. Gurxan ka qoray maaso
    halgameedkii Cabdullaahi Dhoodaan. Gurxan iyo ciddii uruurinta suugaanta qaaliga ah ee Macallin
    Dhoodaan waqti galisaba aad ayaan ugu mahad celinaynaa.

    ----------------

    20. HIGLO


    Xasanoow higlada waan arkaa, soo hadoodilane
    Celeen hamash ah waatii lahayd, roobna wuu helaye
    Had iyo jeerba waa lagu yaqaan, higilka doogga ahe
    Maroodiga hurdaa geedka, uu jiifo hadhaciisa
    Hiyiguuse daaq buu jeclaa, taana hidin waaye
    Hanqaloocsay oo gaadhi waa, xiid haraadanuye
    Kaasay hangaralihii dhulkiyo, habasna laaceene

    Jiilaal hawaarsaday abaar, laysku wada hiifay

    Habar-adhi humraa soo dhaciyo, hogo kaliileede

    Hanqadh iyo hillaac baa xigiyo, daad haraaciye

    Dhagar heetisaa meesha ay, ku hangalaynayso

    Honboboro-libaaxeedda waad, sii hannaan garane

    Dab ay huriso waa la arki jiray, digo hulaaqdaaye

    Hudubaan khasaaraa ugu jira, ciirta uu helaye

    Dafo hiilinaysay ahayd, taa hagooganiye

    Haataadhus-laysaye waxay, beeni huguntaaba

    Hurgumadiyo maashiyo wuxuu, nabar hafeeftaaba

    Higashiyo waxay heedadoow, ku hunbulaataaba

    Mid bay huri hillaacyada bariyo, hawda karameede

    Haylaha casaaduu arkaa, galowga heesaaye

    Halabada bislaateey ogowd, haaddan socotaaye
    Boodada haldhaagaa ka weyn, haara faashadaye
    Barruu haramacadkii dhaansanaa, cowl hogaansade
    Hareeri iyo galool saadambay, caws huwanayaane
    Hurduf jiije kii doortay bay, hadi ku saaraane
    Nirig hadaftay iyo hooyadeed, way is helayaane
    Haddaan haraga haasaawihii, kaaga wada hoolo
    Harar iyo Halloobiye mar iyo, Helele meeshiisa
    Heerahaad la taaliyo dadkii, howdka kula joogay
    Umaddoo dhan haysugu halayn, kaasi waa hebel e
    War suugaanta hano yaan adeer, haybadaa lumine
    Qaarbaa gabaygan maqan, adigaana haya soo ma aha?

    Noosoo gudbi, kheyr baad helaysaaye. Hoos baan kaga soo qoraynaa in aad adigu soo dhamaystirtay gabayga.
    ---------------------------

    21. IS WEYDIIN


    Dabayaaqadii 1973kii ayuu Cabdullaahi Dhoodaan tiriyey gabaygan la magacbaxay Isweydiin. Gabayga waxaa
    ku jira ugu yaraan 62 su'aalood oo uu abwaanku weydiinayo ummadda Soomaliyeed, doonayana inay jawaabaha
    su'aalahaas raadiyaan si xalka dhibaatadii xukunkii kaligii taliska ahaa ee Maxamed Siyaad madaxda u ahaa
    loo helo. Maadaama oo uu gabaygu gabay naqdi ah yahay, waxaa la yidhi Maxamed Siyaad iyo dawladiisiiba
    gabaygan ayey ugu nebcaayeen dhammaan gabayada Cabdullaahi Dhoodaan.

    Waxaan filaynaa in gabayga qaar maqan yahay, laakiin inta aanu hadda hayno wuxuu yidhi:


    Kolba gabay warshadahaygii oo, waayo horre sheegay

    Oo waayihii dhacay i iloowshaa, waaba qaar heliye

    Kol haddaan shalay wuxuu ku yimid, milaygu waydaaran

    Waldhan kabina waa u yaal, haddaan waayo qaarkiine

    Waa tanee sidaa aawadeed, maqal is weydiiya

    Sidii calanka wilicdaa ahaa, wacanba loo taagay

    Wiil iyo haweeneey dushaa, lagaga weeraaye

    Waligiinba Soomaliyeey, wadar ahaantiinna

    Wacdi iyo waxsheeg baad waddiyo, waana abidkiine

    Hadal lagu wardinayaan intaa, weeye leenahaye

    Qof kastaba wanaag bay u taal, weedha uu yidhiye

    Erayadii wacnaa dhagaha waa, laga waraabshaaye

    Waddan iyo wax qabadkii, markaan dib isu weydiino

    Waxoogaa intaan fiiriniyo, suu wakhtigu yeelay

    Wixii laysku wada waafaqiyo, wixii is weydaarsan

    Waa in lays waraystaa sidduu, waajibkii yahaye

    Walow laga wahsado howshiiyoo, been la warinaayo

    Wanlaweyn wayiig haba dhex galo, reer Waqooyiga e

    Wid dee ha is yidhaahdeen illaa, woodkii berigiiye

    Siimaba wafaysnayn haddana, waajilaadduba e

    Is waabwaabin fudud bay ahayd, oo walaalnimo e

    Waliba way wateen doodo gobol, oo iswaansi ahe

    Ha yeeshee waldaafyeynta guud, la isma waayayne

    Iyagoon wad kala eersan iyo, weerar dibadeedna

    Labadaba ku waydhooqsaday oo, wiifsadaa helaye

    Iswaaciidsi meeshay rabtaye, horu-wadka ujeedday

    Wantatacoowba lama waayin iyo, waytabaaqsaniye

    Ballantoodii waafiga ahayd, yaa u rogay weyda?

    Arrimihii rag horre waa baxsheen, yaa wanjeecinaya?

    Yididiilo way waakataye, yaa wajaaf mariyey?

    Waanwaanta kama maarantee, nabaddii yaa wiiqay?

    Nolosha dooni inay waarto, yaa waasac uga dhaartay?

    Nafta sii waraaq wiigag jecel, yaa udardaar-wariyey?

    Waaya-arag hadduu talin lahaa, yaa wax fudud mooday?

    Waddo horumarlay sheegataye, yaa iska weecday?

    Dadkan woohabaynahayiyo, shacabkii yaa wiiqay?

    Shaqaalahan wasiisigu ku dhacay, yaa ka weyrixiyey?

    Waraar hoose yaa qodahayoo, geedo sare waabay?

    Yaa intuu wadaagii qawaday, keligii weel miistay?

    Wiyeel ceel waddaniyiin lahayd, yaa wir dhaansada leh?

    Yaa irmaan waraabsiga tabcayoo, kiisu wagab yeeshay?

    Wadaamihii aroor kale sitana, wabaxa yaw diidday?

    Soomaliya wayaakadii u tiil, wagare yaa boobay?

    Waxoogaayadii baanankiyo, weelkii yaa madhiyey?

    Qabiil uu ka waantooba yidhi, yaa ku waliimaystay?

    Waabeeyo shiil baa jiree, wadhidan yaa geystay?

    Kumaa walam xafiis weyn yidhiyoo, boqol u wiidaystay?

    Wanbarkuu fadhiyey eexo, yaa kula wareegaystay?

    Wadiiqihii sharciga yaa duway, oo luuq widwid ah rooray?

    Walaa-xawla iimaan la'aan, yaa u wehel yeelay?

    Waxyi been ah yaa soo maqlay, oo wahab u sheekeeyay?

    Intuu warar ibliis qaato, yaa gees wiyila fiiqday?

    Wadaad sharaf lahaayoo dhan, yaa weylo koriseeyay?

    Cadaaladdan wafaaqaysa yaa, wagaradka u siibay?

    Waalidkii xurmada loo ogaa, woodhaq yaw bixiyey?

    Ummad aan walaac badan lahayn, yaa wareer galiyey?

    Qalbi wabadar kuma fiicanee, yaa waswaasinaya?

    Walbahaarka laga soo cawdiyo, wahanka yaa beeray?

    Weedhii Alliyo diinta yaa, naga wadeeceeyay?

    Wahaabigu run kuma dhaaranine, yaa wallaha jiidhay?

    Soomaalida widhiidhigu dhexgalay, weercad yaw xidhaya?

    Walaalooba waa taan maqlaye, wadajir yaw diiday?

    Sheydaan walhinayaa jiree, walafka yaa oogay?

    Wakiil madaxa yaa isaga dhigayoo, reero wadhaf tuuray?

    War qaylaa willane yaa dadkii, waydan kaga yeedhshay?

    Siddii waylo baadi ah maxaa, kaga wadhaac siiyay?

    Waraabaha qarsoon yaa noqdayoon, ruux wajiga moodnay?

    Dadkoo wii leh gaajana witigay, walanqo yaa ruugay?

    Waageeni badi yaa ka dhigay, oo walleedh koriya?

    In yar baa kuwada wiirsatee, yawgu wacan beesha?

    Waadi hadhac ah yaa laga fishoo, bacad ku weeteeyay

    Wabi malab ah yaa laga fishoo, sun u walaaqaaya?

    Wanaag iyo xorriyad waa dadkuye, walaxdii yaa qaatay?

    Wareegto iyo durbaan yaa tun yidhiyoo, walasaqo u dheelay?

    Intii ay wilwilo boodayeen, wiishka yaa sudhayey?

    Waleecaadka yaa u laba rogayoo, weehataye laalay?

    Wasakh laabta yaa kaga shubayoo, waa baryaba ciilay?

    Waddan caasi lama doonayee, wacadfur yaa keenay?

    Wirigwaarigtii xeesha Yurub, waligii yaan daynin?

    Garasyaani wiil yaa u noqdiyo, wariyihiisiiba?

    Fariid waraca hoos yaa u dilay, ama wareenteeyay?

    Waqii siddii Kamaaludiinna, yaa wadaraha u laayey?

    Ma waayeelo jaajuuse, yaa wiifin jiray Leego?

    Wecelkii gumaysiga ahaa, waliga yaa mooday?

    Inaan waran la gaadnaan rabnayee, wananka yaw loogay?

    Sirta niman walwaalaa jiree, yaa warqado dhiibay?

    Wakhti horre waxyeeladu ma tagin, heerkan waligeede

    Wigta qonofka dibirtuu rag waday, wagagacdaa yeedhay

    Wax la is weheshan iilama ekee, ways waddacitaane

    Haddaan madax wakaaladi samayn, amaan wasiir yeelin

    Narsaallida wagdaha laa og iyo, xuur wijiirida e

    Dusha muxuu ka waandhooliyaa, wuu wajaqiyaaye

    Runtii inaad wadnaha taabataan, kuu sakaar wadhiye

    Wadhafkiyo huluumbaha sidaa, wax u warjeefaaya

    Arrin lagaga soo waaqsan karo, bal aan isweydiinno
    -----------------------

    22. JAG IYO LUUF


    Laamlaydan taariikhdeeda haddii aad hayso fadlan nasoo gaadhsii. Wuxuu yidhi:


    Dhallaan jagiyo luuf dheelayaa amase leylaystay

    Mid la yidhiye waxay looli waa laba ciyaaroode

    Dhir bay labi galool wada yihiin kalase liil roone

    Lammadaadi ilig sooh ah iyo jaro shan laagood leh

    Isku ladhay leg iyo caynka oon liig madow sudhiye

    Afka xadhigle way kala nuglaan luuntu waligeede

    Gabayguna lud iyo dhuuxba waday laaxina u dheere

    Isba ma laha waxaad leedihiyo laabatiyo seede

    Kala liiday waana isku magac eraygu laakiine

    Anna kuma laclaafee haddaan tuduc laqmaynaayo

    Kuma daro naxwaha laangadhiyo weedh laleemo lehe

    Waxse aan laba lagdeeyoo naxwadi igu liqdaaraydba

    Kanay lahashadiisii soo riddiyo laafa lugudkiiye

    Lahjaddiyo lisaankiyo codkay laabtu garanayso

    Reedhyoowga soo lalinhayiyo laaqda iyo heesta

    Lixdankii xornimaday heshiyo calankan laalaada

    Soomaaliya intay luuqda dheer noo lalabayeenba

    Qalbi lulidu waa xeelahay nagu lug gooyaane

    Lilaahida warkaan moodno way nagu liqaayaane

    Tabtay nagu lisaan waa anaa laanbad kuu hurine

    Luflufaaga gaadhigu rartiyo lacagta soo duusha

    Laboodkeena waxaan dhaafsaniyo lo' iyo geeliiba

    Lurka iyo dhitaan quudaniyo xoolahaan lumino

    Waxba kuma lilaynee sidii loofar baan nahaye

    Soomaaliyey ladnaansho u noqdeen oo ladaab heliye

    Oo waa kay ladaadyadii nimcada laqanyo daacaane

    Waxay nagaga liibaanayaan looxa beenta ahe

    Lohloh iyo mardabaday gashee libinta noo diida

    Liddinimada taasaa ugu wacan leedda fuulka ahe

    Markaasaay na looyaamin ooy nagu likaacoone

    Wax lafteena ruugana iyagaa noogu laad culise

    Lubbi iyo haddaan sharaf lahayn way libdhinayaane

    Waxay labac jirjirin baydibay nagaga leefaane

    War dhaaxay na luuseen siddii laxam baruureede

    Soomaaliyaay cadkaan laaci waan kaa libdhinayaaye

    Adaa lahan qabee mooyi saad laalufka u dayne

    Ku laqwide dadkay hadduu seeftii looshadaye

    Ligligaanu qaban baydidaad libiqsanayseene

    Luxluxa ay ku faa'iidayaan Xamar lamaankeedu

    Lingax adag intaan kaga xidhnoo laama kaga oodno

    Luqluq kama helaayaan biyood luumashana daaye

    Lulumayntii horre waanu goyn ee rag laasimaye

    Waliba soo laayada oo waad laba kaclaysaane

    War leecaansigii maanta waa lee'ashadiiniiye

    Mase jirin laxaad kiin ah ood nagu lagdayseene

    War Xaylaa na loogaye duqii laalufka ahaaye

    Lowyaha intuu naga xidhuu ciiddan laayacaye

    Loolida markuu naga ridee laydhkii noo damiyey

    Dalkanagoo lushaad kiini saa igu lifaaqdaane

    Kolse hadday lucuumeen qofkii ma ihi luufluufe

    Dibna nooma leeleelin karo baaq labeebuhuye

    Soomaalidaa liciinka ah haddan liilin karayaaye

    Lambarkiyo sharcigii aadmigay laad la dhacayaane

    Xuduudkan ayse liiliijin waa limitka Baarliine

    Wixii laydha soo gala xadka ee lugaha soo saara

    Waa sidii libaax baadi helay inaan u laynaaye

    Af-weynaa na liicshayoo sidii awr na leylyadaye

    Isna waw larbaynaa si uu mar u liciifaaye

    Labxashiyo walaalnimo dhintiyo laxawsigii beere

    Laamadoodin maynee rag waa liifada u saare

    Isu lexejecloon maynee waa inaan is laynaaye

    Leeb sun ah Soomaaliyaay ragaad luuqa kaga saydhay

    Ma ladaan xigaalooyinkood mana lulmoodaane

    Casrigii laqmaday baa tolkood liili murugoone

    Kugu ligan ladhkii aad badiyo laxawga jiifaaye

    Adigana laqdabo waa ka duuf tooda soo laliye

    Oo liishaana way kaa badshaan ama lihiin dheere

    Kugu ligan ladhkaad soo badiyo laxawga jiifaaye

    Rag leegleegsanahayoo maxaa liinbasho ah taagan
    -------------------------

    23. JILBO RIIQ 1973


    Macallinka waxaa laga wariyey in uu yidhi hadal macnihiisu ahaa dhamaan gabayada aan tiriyey, waayaha ina
    soo maray iyo wacdaraha haysta dadka af Soomaaliga ku hadla waxaa laga dhex heli karaa gabaygan hoose ee
    Jilbo Riiq la baxay. Wixii aad halkan ka weydo, ama ku jira eed fahmi weydana, ka dhex doon Falaadkii
    Adduunyada gabayga la baxay ee isna ku daabacan . Wuxuu yidhi:


    Riddii dabada laabnayd kuwaa, rimayda moodaaya
    Ridinriib sideedaan idhaa, ha u riyaaqaane
    Riyada way habaabaan dadkii, run u maleeyaaye
    Ruqo dabada laga fuushan yahay, ruuxna kicin waaye
    Haddaan ribada kii doonayaa, rixin ka dhowraynin
    Raqba wa rageediina sow messhu kuma roona

    Waraabaha ku ruugaaya iyo aar, ku raamsanaya
    Siday kuugu kala roon yihiin, maad u kala rebtid
    Ninkii rodalna miisaama ee, kiila raajiciya
    Ee raasamaalkuu helaa rubuc, ka hooseeyo
    Xisaabtaa inuu dib u rogrogo, sow ra’yigu ma aha

    Kol haday jilbaha riiqatay oo, rabashku dayn waayey
    Runbaa tidhi ragaad baygu go’an, marisna way raagtay
    Riyaa booday raacday gashoo, rays u tagi wayday

    Raqbaa dooday raasbay cuntoo, beenna way raratay
    Rugbaa xiintay roobaa gubtoo, raacataa damisay
    Risbaa ciday ramaasbaa hadloo, raydab baa shiriyey

    Hudbaa riixan jiicbaa runduda, gumarna wuu ruugay
    Rashbaa qaraxday raamaa isku dhacay, ragagax baa yeedhay
    Midbaa rimiyey riir bay ahayd, xuudna way ramatay
    Jinnaa rudhay balaa raamsatoo, raalibay noqotay

    Baddaa ruxantay, daad baa rogmaday, oo rajaa samirtay
    Kala roore beel iyo ribbee maa, la kala raysto
    Raxan ururtay reerkay liqeen, uga day raandhiiska
    Rabbigii adduunyada lahaa, suu rabay noqonee
    Qofba wuxuu raaracshaa, lagu risaaqaaye
    Hayeeshee il raxankaa samayn, laab riyow timidee
    -------------------------
    24. JEERAARO 1973


    Sannadkii 1973kii ayuu Cabdullaahi Dhoodaan gabaygan la baxay Jeeraaro tiriyey. Wuxuu joogay magaalada
    Muqdisho. Ma dhanna gabaygu, na soo gaadhsii haddii aad inta maqan hayso. Wuxuu ku billaabay:


    Jeeraaro boodayeey wataas marisay jeegaane
    Jillabba suu jadeerka u fantay ee jiic isula fuulay
    Ee jinaw aroortii macaan looga jaranaayo
    Qofkii waayo badan soo jiree dunida soo joogay
    Dul iyo hoos markuu jeleecada jaad walba u dhawro
    Isba wuu u jeedaa inay jeerba cayn tahaye
    Siduu bidiqa waala u jabiyo waa jigloo kale e
    Ama waaba jarihii shaxdee nimanku jeexdeene
    Maray kaa janjeedho o ocabbaar talo kaa jiifto
    Iyo maalin lagu jaajiyo ood dunida jiidhaaba
    Jirjirayn adduunkaa yaqaan waaba jaah sida e
    Ragna ways jikaaraa intaa laysu soo jilo e
    Non kastaaba jiilaal ogaa jeenafliyo oone
    Ha yeeshee jir weyn baa ka da'ay meel jidhaamo lehe
    Ninba jago abaara yuu ka kale jooji leeyahaye
    Taasay jidkeediyo arkeen jiir la sii maro e
    Markaasay jujuub iyo dhasheen jimo la buurtaaye
    Oo waliba la isugu jacburin jaarri iyo xeele
    Raggii jilicsanaadaa hadhoow meel xun jamaslayne
    Jaaqudhun harraaday wallee abid ku jeelaane
    Doqontii jahjahanaysa ee juuqba celin weyday
    Jucuurnimada markii lagu bartiyo jaahilnimadeeda
    Nacabkeedii juubaha sitee jaaha miranaayey
    Oo jimiricaayaa heliyo junni qarsoonayde
    Wallee cadwona kii loo jabaa malaha jeefaafe
    Jirrida iska eeg dhuuxa way jabaqsanaysaaye
    Maskaa jiitama yuu sidii jiis ku caabiyine
    War yaan jararta qayrkaa ciyoon kugu jillaabayne
    Jingil adiga yey kaa samayn xuurtan jeellaniye
    Juxuusaaba yuu kuu imaan saa jinnaa dhalaye
    Adoo jaara caana ah dhigtay oo jiija malabaystay
    Jilqurkaa h amoogaan yuu jowhar kaa madhine
    Intuu bacad kusoo joojo yuu jaanta kaa xadine
    Cagtaadoo jilfo leh yaan hadhow jeerin kaa mudine
    Jilbis uriyo goodaado yay jeebka kuu galine
    Nabi Maxamed baa loo jeclaa jaah mar la arkaaye (scw)
    Isagana waxaa lagu jirabay inuu jahaadaaye
    Idinkuna xornimo saa jirtaad jiif ku damacdeene
    ...
    ------------------------

    25. LIKAACO


    Likaaco wuxuu Cabdullaahi Dhoodaan mariyey horraantii 1970aadkii, wuxuuna ku tiriyey Muqdishu. Likaaco waa
    gabay aad u murti badan. Wuxuu ku billaabay hordhac gaaban oo sifanaya in dunidu galabba ninley tahay.
    Waa dadow badane oo wuxuu leeyahay way is dhex fadhidaa; nin libin la hoyda, mid ciil la luuda, mid libaax ah
    iyo laga roone aan inna waxtar lahayn, nooc walba. Isagoo anshaxa iyo asluubta gabayga iyo midka dhaqanka
    Soomaaliga ee qofka ku dhaliila inuu is ammaano dhawraya ayuu wuxuu raaciyey inuusan isagu, Cabdullaahi ahaan,
    labadaa nin ee dambe midna ahayn – Anna labada cayn kuma jiree laan badhaan ahaye.

    Hordhacaa ka dib, wuxuu soo qaatay 12 arimood oo midiba mid lid ku tahay. Nin addimadu foyow yihiin aanse
    dhaqaaqi karin, nin garaad iyo dhimir buuxa leh hase yeeshee aan garasho fiicnayn, nimaan gacantiisa iyo afkiisu
    kala go’ lahayn haddana aan waxba dib u liqaynin, nin laqanyeysan subag iyo baruur uu cunaynay aanay jirin, nin
    lexejeclo iyo daryeel badan haddana loofar is nacay ah iyo ugu dambayntii nin ciddii ay wada hadlaanba ku durduriya
    islamarkaana kii ay lagatamaanba intuu qonof dhexaad sudho oo uu la hangooleeyo bogga uu kaga dhaco ayuu isku
    sifeeyey. Inkasta oo uu isagu isku halqabsaday, haddana wuxuu hadalku u dhacayaa waa Soomaaliya guud ahaan.
    Falsafad iyo sarbeeb gun dheer oo aynaan si fudud u dhuuxi karin ayaa ku duugan meerisyadaa aan sida aan cadliga
    ahayn isku dayey inaan faalo uga bixiyo.

    Intaa kadib, wuxuu u gudbay gundhacii gabaygiisa isagoo tilmaan ka bixiyey luggooyada joogtada ah iyo khayaanada
    qaran ee dawladii Soomaaliya ay kula kacday dhaqdhaqaaqii xornimo u dirirka ahaa ee Soomaali Galbeed. Wuxuu ku
    gudhiyey inuu, Cabdullaahi Dhoodaan ahaan, ogaa kana digay dibindaabyada ay xukuumadii Jamhuuriyadda Soomaaliya
    ku haysay halgankii Soomaali Galbeed. Wuxuu yidhi:

    × Aadmiga hawaa lagu larbee, waxa u laacaaya
    × Kolba libinta qaar Eebahay, waa u liilgaline
    × Qofna lurkiyo ciilkaa bartoo, luun afkaw mariye
    × Ragse laqan fariiduu noqdaa, amase waa liide
    × Ana labada cayn kuma jiree, laan badhaan ahaye

    × Nimaan luggi jabnayn baan ahiyo, xoogga lawyadu e
    × Hayeeshee laxaad kuma socdee, laangadhaan ahaye

    × Madaxiyo laabtay fayow, oo xiskay ladane
    × Waxse kuma lilloobaane, waan garasho liitaaye

    × Loog kama qadoo dheefta, ways kaga ladaabtaaye
    × Waxaanse luumanayaa majiro, amaan liqaayaaye

    × Anoon lag iyo darib quudanayn, subagna leefaynin
    × Nin ladaadyo qabataan ahoo, laqanyo haysaaye

    × Ma laafaalugdo xoolohoo, waan lexejeclaystaaye
    × Anunbaa kuwaygana lunshoo, loofar baan ahaye

    × Dadka sidii libaax dhiidhiyaan, wadar u laayaaye
    × Hadbase kaanu wada looltanaa, way lagdahayaaye

    × Soomaaliyaay liciif baad ka dhigi, laqan ahaantiiye
    × Lac midka u yidhaa ceelashee, laaska dhurayaaba
    × Ligligiyo wadaamaha kaluu, gadawga laacaaye
    × Oo maax lo'yowga u dhurraa, ama laxdiisiiye
    × Oo ladaabsi dhaankana xareed, ligica siiyaaye
    × Taydana ma liibaanahaa, laayacaa helaye

    × Waxba liiga tagay yuu sarmaan, ii ladqabatayne
    × Amase yayna lii-liijin say, noo lingaxayeene
    × Loolida qarsoon tuug rasaas, nagaga liishaanye
    × Waxba liigii tagay yuu sarmaan, noo ladqabatayne
    × Likaacadan horteed baan ogaa, leebbabkay mudaye
    ------------------------------------

    26. MARDABAALOW



    Maahmaahdu siday tidhi
    Malkadiyo kuguma simo
    Mantag meel aad dooniye
    Muujis iyo maqaarsaar
    Maskax noqotay maydhaan
    Mihintiyo u mohoshada
    Maag iyo ismoodsiis
    Murti macanjilaysaa
    Isku maranee ma og tahay

    Markay jilib cariyo garri
    U dambays maxkamad tahay
    Maqaawiir ka talisiyo
    Xeerbeegti loo madhay
    Mudac iyo mudac calayhi
    Milladiyo markhaatiga
    La miisaamay hadalkaa
    Ku cadaysa madal oo
    Miidaan ku toosnaa
    Waa in lagu maqiiqooy
    Kala miirdilaacdee
    War xaajadu mug weynaa

    Tu lamid ah masaladaa
    Masaalkii aan mariyee
    Miyirdiinka waayaha
    Iyo macangagnimadaa
    Muuqataa su’aalahan
    Iga soo malmalayee
    Weedh lagu margadiyo
    Maroor iyo afxuma iyo
    Waxaan meesha la ekayn
    Maansadaydu ma ahee
    Mindi mindi ku taagiyo
    Maldahiyo sarbeebiyo
    Madhoodhiyo jawaabaha
    Muranba howgu talagalin
    Ka ilaali murugana

    Magowdaye su’aal hoo
    Muqdishiyo Hargaysiyo
    Magaalooyin ula mid ah
    Dadkanagaa kuwada maqan
    Imisaa mulkiiliyo
    Xamar madax u talisiyo
    Mudaniyo wadani ku ah?
    Imisaa miskiiniyo
    Mucsur iyo ajnabi iyo
    Martinimiyo laaji ah?
    Masagiyo in shuura ah
    Kuwa loo mitamiyee
    Qaxooti baan masruufnaa
    Mana sheegad lagu daray
    Imisaa madluun ahoo
    Meehanowda suuqyada
    Masawiraa aduunkuna?

    Marka ay siddaa tahay
    Umaddaa meel kawada timid
    Sidee mudane sharafliyo
    Martida looga kala dhigay?
    Macnihiyo ujeedada
    Hoos ma loo miliilicay?

    Tan maraye mid kale qabo
    Maan gaab wareeriyo
    Haddii reer miyiga iyo
    Manfac doonka laga tago
    Waxaan maansadaydaa
    Maqashii is leeyahay
    Amaan meeda ku hayaa
    Waa mutacaliminta ee
    Muxuu labadan magaceen
    Layskuba macnayn karin
    Makrigiinu ku aqbalay?
    Miyaan wali mushkiladaa
    Hoosba loo miliilicin?

    Meertada lasoco kale
    Muda hore dhulkiisii
    Muudaha isaga tagay
    Ee mushaar xuduud kale
    Waligiiba ka miistaa
    Muraad kiis ah mooyee
    Wadan uu ka maqan yahay
    Ma maqoorad cidi odhan?
    Maysagaa matali kara?
    Miyaan wali mushkiladaa
    Hoosba loo miliilicin?

    Markuuse taa macaamilay
    Wuu mala habaabaye
    Sidaa yowgu macallin ah?

    Masiibooyinkaa iyo
    Mindi raacisnimadaa
    Ma moog yahay Maxaa-Wacay?
    Ama yaa macaansaday?
    Mindhaa meher xadbaa jira
    Maansadaydu waa rune

    Tan marshaye mid kale hoo
    Maamuusta aadmiga
    Lagu kala mastuursado
    Malafsiga xadgudubkiyo
    Mustalaabid ma ogola
    Mar hadday siddaa tahay
    Dadka magane xeerkii
    Kala madhayey dunidaba
    Minute minute u jabiyoow
    Marsadaad dagaysaan
    Mamnuuc ma aha kiinuye
    Inaynoo mubaax tahay
    Ma og tahay masaladaaa?

    Gafka miidhan waligiiba
    Midka meherad moodoow
    Magligiyo qaloocuba
    Hadduu malab idiin yahay
    Nooma aha anana milix

    Gaf in lagu macaamilo
    Sharci idiinku marag fura
    Mahaysaan aan maqalnee?
    Muluh malah bilaash ahi
    Cidna kama maraysee
    Haddaad maya jawaabahan
    Kala maarmi waydaan
    Miyigiyo dadwaynaha
    Madaxdiina sarre iyo
    Mas’uul baan idiin nahay
    Maalkoodi lagu cuno
    Kii madaq sanaayoow
    Musuqmaasuqnimadaa
    Kaa muuqan doontee
    Mardabaaloow inaad tahay
    Sow markhaati kama tihid
    -------------------

    27. MAXAA IIGU JIRA? 1968



    Gabaygan taariikhdiisa soo raadi. Wuxuu yidhi:


    Indhawayd mabaadii kalaan, mihindisaayaaye

    Maaweeladii iyo ka tagay, majadii gabaye

    Ceel maaxsan baan shubaayaa, maalin iyo leyle

    Ii muuqan maayaan waxaad, idinku moodeene

    Maadooyinkaan fiiriyaa, waaba meel kale e

    Anoo maqan haddii la i arkoo, madaxa laalaadshay

    Miisaanadaan beegi iyo, rodoladaan miiso

    Markab aan xambaartiyo ka culus, moodhar aan sido e

    Mashaariic sidaasaa igu furan, Eebahay magane

    Murug iyo wareer baan qabaa, layna moog yahaye

    Calool muusanawday dishiye, ima maqalaysaane

    Nin marqaan u jeediyo xarrago, hay malaynine e

    Maxaa yeelay maamustii way, macangagaayaane

    Maar dheeshay waa lagu hubaa, miridh aroortiiye

    Mooraal habaas yeeshay baan, maydh is leeyahaye

    Militariga Soomaalidow, bal laan ku maaweelsho

    Malkada ugu horaysana haddaan, madaxa guubaabsho

    Margi balaqa awrkii hoggaan, lagu makaabeeyey

    Kan xidhiidhka la isugu maree, daba mushaaxaaya

    Tallaabadiyo miidaankuu socdaa, ways matalayaane

    Oo geelii mildhaawuhu qabtee, didayey ee maagtay

    Miyil-weynkii baa loo tumiyo, neef u maakar ahe

    Maahmaahdu saasay ahayd, waanad maqasheene

    Marmaroor tusyaa iyo jidkii, toosan mariyaaba

    Siduu ula macaamilan jiriyo, maamulkuu barayey

    Ardaygu meel uunbuu uga ekaan, macallinkiisiiye

    Masaladaa halkaasoo kalaan, kaaga maakibiye

    Offishaalaha miidhanoow, mooyi say tahaye

    War gaadhigan marsada kii hayee, waday mashiinkiisu

    Mitir maylka shaallee hadduu, maanka ka illaawo

    Amase uu jidkuu marin lahaa, miino kaga aaso

    Mashaqiyo dadkii fuushanaa, mawdba waw halise

    Sheekada macaan ee dhagaha, layska maqashiiyo

    Iyo dawgii muuqday oo si kale, loo macaamiliyo

    Masiibiyo inay cudur tahaan, marag u haystaaye

    Mataankaagii ood xaasidaa, murugaday keento

    Carabtii midowdaa og iyo, kii macooda ahe

    Masarba waa wixii lagu qabsaday, gacal la moohaaye

    Offishaalaha miidhanoow, mooyi say tahaye

    Dadka magaca Soomaaliyee, meel kastaba jooga

    Ee ministarada qaar yihiin, madaxda loo sheego

    Ee qaar masuulka yihiyo, mudanayaashiina

    Ee qaar maxkamadii noqdeen, moodeeyno xukaanta

    Ee qaar shaqaalaha markaa, miisa yahay hawsha

    Ee qaar iskuulada murtida, looga marinaayo

    Ee qaar macallimiin yahee, wax u micnaynaayo

    Ee qaar magaalada dagee, qaar miyiga joogo

    Ee qaar mushtariga yahee, moodka gadanaayo

    Ee qaar musheekhdii yahee, dhigaya Mowliidka

    Ee qaar gumaysigu mutee, dhiiga laga miirto

    Ee qaar maatada yihiyo, muunadaa dhalatay

    Ee qaar mardaadiga xarrago, wada mushaaxaayo

    Ee qaar maxaabiista yahay, manida tuugaysa (money)

    Makhluuqaa aan soo sheegayee, kala meeqaan liita

    Cudur wada maseeyaa jiroo, aan mid uga laabnayne

    Maxaa iigu jira weeye oon, maaro loo heline




    Tixraaca: Garnaqsi: Maansadii C.M.A Dhoodaan. Qore: Maxamed C. Gurxan
    -------------------------

    28. MUJAAHID



    Gabaygan iyo masiibo ayuu abwaanku isku maalin tiriyay, isku ujeedo iyo hadafna
    way ahaayeen. Hadaad rabto inaad ogaato ujeedada gabaygan abwaanku u sameeyayna,
    waxaad eegtaa hordhaca gabayga masiiba.

    1. Intuu horay musheekh naga daldalay ama masuul fiican
    2. Ismaqiiqyo jeerkii hadaan dhuunta mudi waynay
    3. Kolba intuu muftiga weerariyo macalimiintiiba
    4. Oo masaajidkii naga dunshiyo mawlacoo idilba
    5. Kolkii mood Afwaynow layidhi waaba mudankeene

    6. Midabkiyo codkuu uga egyee ma'aha Soomaali
    7. Maqsadkuu ujeeduu matali milayba waa nooce
    8. Mana aha mu’minnee gaalka waad isaga malayseene
    9. Muslinnimo Habaar-biiray baa muudsadoo cunaye[1]

    10. Musaliini baa u sheekh ahaa waana maafiyo e[2]
    11. Waa inagu maxaabsaday waase tuug Majuusiya e
    12. Mufsid iyo basaas buu ahaa maakhadayn jiraye
    13. Kol haduu masiixigii ladilay uba masayraayo
    14. Masaafada uu galay muuji caawaba e??
    15. Madfac kula tagyaa iyo shacbiga la isku madhiyaabe
    16. Inkastoo miyiyo magaalaba badiyay mayd kooda
    17. Makhnuudka makhluuq badan kadhigay muu'dal kiristaana
    18. Wuxuu saaka marayaa inuu maydho diintaba e
    19. Quraan kana hadaynaan mintidin wuu masaxayaaye
    20. Mashqac buu hortii nagu dayiyo madaqsi xeelleede
    21. Maqadhooyin kuu xidhay siduu noo mashquulinayay
    22. Hadba wuxuu miiq nagu hubsado oo mus noo galaba
    23. Iyo wuxuu maluugada rogoo xadhig maleegaaba
    24. Ayaamahanba waa ka is mutaxay Ina-makaaryoose

    25. Bal aan mihindis kaygii ku dayo inaan majiiraaye
    26. Malmaloogii baa dhalay inay murugto hawshuye
    27. Magaceena Soomaaliyeey wuu murdudayaaye
    28. Waa inaan u miciinaa wakaa muusanawga ahe
    29. War guul ma'mutihii hadaad kala mildhawdaane

    30. Bal aan mihindis kaygii ku dayo inaan majiiraaye
    31. Habaar ba'ayna madaxa ha isqoree malaha meexcaade
    32. Wuxuu abidkii noogula maqnaa waa mu'aamarade
    33. Sidii muuq wayn lagu lahaa waa midnimadiiye
    34. Maqrib iyo mugdiga fiidka iyo muuni subaxeed ba
    35. Muriidkoo madiixiyo ladiid mu'adimiintiiye
    36. Mu'saliina salaad uma mohdee maarta ka cabsooye
    37. Islaamkii mudici waa haduu gaal makaakiyo e
    38. Naf aad mahadisaa kuuma hadhin kii Muslin ahowe
    39. In mujaahid la isugu baxaa waa inoo madale
    40. Mucdigaa Habaar-biiray iyo kii maciisa ahba
    41. Hada inaan makalo goyno waa lagama maarmaane
    42. Muqdishaba in lagu weeraraa maanta ku haboone
    43. Mataa faraha beentuu hadhow macanjilayn doono
    44. Maslaxaad markuu sheego ee hadal madhoodheeyo
    45. Maqlimayno baa u taala iyo maya sagaal goore

    46. Maraadkiyo mallees kuu watiyo muunyo uu diraba
    47. Maqlimayno baa u taala iyo maya sagaal goore
    48. Maareeye buul ah iyo wasiir loo maxlallayaaba
    49. Magmagow sayaa iyo shaxaad daba manuus yaaba
    50. Kolba qaar masuuliyad aan jirin lagu mashaysiiyay
    51. Madiido u samee khaa'in kii macasha dheeraaye
    52. Maqlise mayno baan leenihiyo maya sagaal goore

    53. Bal aan mihindis kaygii kudayo inaan majiiraaye
    54. Muslimkii xaqiiqada ahaa ways makaabsadaye
    55. Masa garan Mareexaan wixii mawqif kooda ahe
    56. Xog maldahani way soo mudhbixi maragna taariikhe
    57. Mooraduugyo Soomaalidii dhiiga laga miirtay
    58. Qoladaan mandabo loogu shubbin amaanse loo meerin
    59. Iyo madax kuwii looga dhigay lana mihiib siiyay
    60. Kolkay miirdilaacaysay waa moogan dabadeede
    61. Soomaalidu mulkiga ay lahayd moodka iyo noolba
    62. Mabtii iyo dadnimo dayda iyo mooshin dawliyada
    63. Mac suruhu waaka lag joojiyee meehanawga ahe
    64. Mareexaana waa gooni oo lala masayn waaye
    65. Inkastoy u miidhaan misheen xaqii nalaga maydhaamay
    66. Kolkay miirdilaacaysay oo moogan dabadeeda
    67. Dadkaasay la meeqaan yihiin lagama miidheene
    68. Musqaad kale hadii laga heliyo mugucyo dheeraad ah
    69. Mareexaanka soomaali waa laga madhaayaaye
    70. Lana garay muraadkooda iyo muxurtadoodiiye
    71. Muddana waa inaan majiijinoo seef la mariyaaye
    72. Markay dani minjaha soo xidhee uu mulindiyaynaayo
    73. Ama uu macatabkii gooye ee maandhaw ku cataabo
    74. Maqlimayno baa u taala iyo maya sagaal goore

    75. Soomaaliyo Mareexaan kolkii aad isu miisaanto
    76. Meelmadhan inay noqonayaan kama murmaysaane
    77. Maryihii guduudnaa kuwii madaxa loosaaray
    78. Muftiyaashi iidana ladhacay mootehiyo baaska
    79. Ee boqol masiixigii u dillaan murugsan doonaaye
    80. Mashaqada intaa le'eg haduu falay Mareexaanku
    81. Malcuunkii Habaar-biiray bay midigta siiyeene
    82. Maroorkiyo xumaatooyinkii uu macaamillayay
    83. Dadna waa ka wada maagtay way is kala mukhuurteene
    84. Wuxuuse u hormuudaaba waa moolki geerida e
    85. Oo ma malakumawd kiini baad malabsanaysaane
    86. Mardhaw waxaan filaayaa kuwaa dawlada ismooday
    87. Inay magac yadoodii dafiri amay mamnuucaane
    88. Amay niman Mareexaan ahaa ay midgaan qirane
    89. Maslax iyo mindhaa Xoosh-kibroo laba madqaal sheegtay
    90. Kola mudashaday kaa aqbali maanka yay galine
    91. Salxaanoo madhmadhayaaban show biri masuugayne
    92. Macdallaa maqaawiirta dhaaxa kii masruufsadaye
    93. Maraykan iyo Carab kii tagiyo Moosko iyo Jayna (China)
    94. Ee qaba mag Soomaaliyeed miinadow dabane
    95. Maraydayda qaar waa lakiis maati dooxyadu e
    96. Waana mudh iyo deebaaq waxay mala bullaysteene
    97. Isxaan in laga aqbalo maanka yay galinnin
    98. Ama musaabaxaad laga aqbalo maamku qori waaye
    99. Mardabaale waa inuu dhintiyo miila boob yaduye
    100. Mitad diidki dheeraad hayaa wow mandadayaaye
    101. Idinkiyo manqada kii siraa muufadii xadaye
    102. Laadaa danbigu waw manaa maasuqiinta ahe
    103. Masiifaha xun waran maylin iyo malag adeegaaba
    104. Kursiguu miskaha saari jiray waa la maanacaye
    105. Dabadeedna kii miliqsadaa loogu malaqsiine
    106. Dadka kale marqaan haw dhashiyo mahadnaq Eebow e

    107. Bal aan mihindis kaygii ku dayo inaan majiiraaye
    108. Hadba waa tilmaan muxubadoon yaraha muusoone
    109. Maskax waayo arag baa kolay maaxatoo furrane
    110. Magrigiyo xusuustaa qalbigu mawjad soo kicine
    111. Soomaaliba masiibada heshee kaga madluun siisay
    112. Waxaa ka mid ah maqaarsaaradiyo minister beenaade (wasiir beenaad)
    113. Miidaan qarisku waa magac-uyaal kuu magoogani
    114. Masawir iyo waa moobayaal ama mayeedhaane
    115. Maxbuus taliye lagu sheegayaa wuu ilmiriglayne
    116. Haka suggin magdabin uu wanaag soo madaahibo e
    117. Manqas buu la daba taagan yahay kii maqooradaye
    118. Oo miinshaartii Habaar-biiray bay maylal ka arkeene
    119. Ninkuu mudiba suu u lahaa mudaca kaasaa leh
    120. Mid waliba inuu madi noqdoo kaligi meeraysto
    121. Marxabeeya say ugu noqdaan wuu u maamulaye
    122. Ooy maraga beenta u furraan maansolugalayda
    123. Maradhaaro kala joojiyoo waa majaloseege
    124. Anigoo sheegay inuu moolihii yahay gaal maliyi raaca
    125. Alla magane waxay kaa martiyi maansadaan tiriyay
    126. Mullaaxada dhankale ha u gadiyin oon mashiiqsado e
    127. Uma gar amaanadaa jirtoo waan mudacayaaye??
    128. Mucjisada Afwayniyi qabkii haba maquunsheene
    129. Musaraardillaac iyo waxaa maanshoreer adag leh
    130. Soomaalidu maraan iyo inay noqotay maansuuq e
    131. Dhamaan teedna uu mehersadaa reer miskiin ahuye
    132. Ma min sheegaba wiil kii dhashaa loo mashxaradaayay
    133. Rag mutacalimiin iyo sargaal meeshidood gaba e
    134. Askartii madfaca ay daddiyo kaarahiyo miiga
    135. Ama kii maraaya badiyo qaybta minawaarka
    136. Laga waa sargaal soo mudh iyo maahir geesiya e
    137. Mid waliba malkhabadduu xidhoo wayska maarsadaye
    138. Mushtarkaan isugu qayshaniyo suuq magaagyada e
    139. Dibjirkiyo malaalliinta iyo maxasta ooyeysa
    140. Iyo kii mucaaradi jiriyo ururradii meeye?

    141. Mareexaanka eeda leh markii aan iska miihaaho
    142. Maariin san dhuubanniba waa ruux mataanka ahe
    143. Masaartiyo magliga xiirayaa ama mariid dhooban
    144. Waa in lagu madkeeyoo dagaal ugu maliiqnaaye
    145. Inteenii kaloo mid ah jahaad miigan aan u yaacno
    146. Minjoxaabo kii nagula kaca amase miirshowle
    147. Umadana muddaahano ku wada ee murkucinaaya
    148. Ismul-maalig waa inaan ciyoon ugu marreeyaaye
    149. Masuubiyo waxaan kuu hogsaday macadhar Eebahaye
    150. Inta mi'ah mid uun laga dhimee magac Illaahay a
    151. Toban miim ka kacayoon cuskaday lagugu miineeye
    152. Murtidu waa Habaar-biiray iyo kuu miciinsado e
    153. Wixii nagu maraardayan hayow madal ku ceebow e
    154. Maskaxdiyo mariiqaba adoo madhan lagaa yeelay
    155. Adoo moxogga uurtiyo wadnaha malax lagaa yuuqay
    156. Minjahaad ku roortiyo adoy midigtu naafowday
    157. Maalka iyo moodkaba adoo maalin lagu dhaafshay
    158. Adigoo masruufkaad liqdaa dhuunta mariwaayay
    159. Dhuunigii kuu macaanaa allow malaxdu kuu dhaanto
    160. Afwaynaa maraaqiyo ku guban moobahuu shidaye
    161. War ha maqaalufaysteen umaduu kala maqnaan siiyay


    Cabdi Xiis ayaa ku deeqay. Aad baad u mahadsan tahay saaxiib.
    -------------------------------

    29. OGAYSIIS


    Gabaygan abwaanku wuxuu tiriyey 1980kii. Sababtiisu waxay ahayd, Raadiyihii Harar ka bixi jiray
    ayaa waxaa sanadkaa maamulkii gobolkii Hararghe la odhan jiray oo kan Soomaalidu degto ah lagu
    daray qayb cusub oo Af-Soomaali ku baxda. Madaxdii gobolka oo uu horkacayo Bashiir Sheekh Cabdi
    ayaa Macallin Dhoodaan ka codsaday inuu gabay ku anqariyo xafladda furitaanka idaacadda. Codsigaa
    madaxdii dawladdu usoo jeedisay abwaanku wuu yeelay wuxuuna tiriyey gabaygan Ogeysiis la baxay oo
    noqday codkii ugu horreeyey ee laga sii daayo idaacaddaa. Wuxuu yidhi:


    Gabayadii horeeteen ebyee lay af garan waayey

    Labaan ina yaryar ah kuu akhrini ararahoodiiye

    Anoo niman abhinayaan ku idhi edebna siinaayey

    Waloow abaahiisii dhintoo gabay agoontoobay

    Maahmaah asaliyaa jirtoon ciddi iloowayne

    Abwaan hore miduu sheegay baa ina odhanaysa

    Ri’ isnuugtay meel uga ekaa nin is amaanaaye

    Anoo erayadiisaa runta ah dhinac ka eegaaye

    Oo aanan rag oo idil xikmadda ka asaraareynin

    Ama aanan aqoon dheeridaa uurka galinaynin

    Aalaana maanso aan unkini aamus kaba doortay

    Anshigiyo asluubtaydu faan ma ogolaadane

    Murtidii idlaatayoo filkay waana ku asiibay

    Ee soo abaadiyo ma rabo sheeko oolin ahee

    Kollayse irideeday xidheen taan abda la haaye

    Dundun iyo aboor buu nin yidhi wayla amakaage

    Gabay aan abuuraa hadduu aniga ii muqdo

    Waxaan dooni meel ugub ahayd inaan abaaraaye

    Ayaan kale astaan lehee waxaan arar ku faaleeyay

    Ruuxii aftahan loo yaqaan ama abwaan sheegtay

    Wax if jirra wax aakharo jirriyo waxaan la eeganba

    Waa inuu ogaadaa siddii uur-ku-baalaha ee

    Aadmiguna sidduu aawilaa dhaaxba la arkaaye

    Amin soo socdaa wuxuu ahaan waan odorosaaye

    Odhaahdaa markaan jeediyayeen erayadaa sheegay

    Ma inkirin Illaaha I khalqiyo amaradiisiiye

    Umuna jeedo wali aadan iyo awliyaan ahaye

    Ardaal xun iyo ay garad midduu eeba kaa dhigiba

    Adduunkiyo arlada Eebahay uumiyaha jooga

    Rag iyo orri heer oday, niniyo ooga ku xiroole

    Qof waliba ujeediyo markuu hadal abaaraayo

    Caqligiiseey meel uga ekaan odhaahtidiisuyee

    Anna abidkay lama aamusayn tii aan aawilaye

    Ohobayntii Soomaliya ee nalagu ay gooyey

    Ogaadeenya aayaha xuneey kula aroorayso

    Argagaxay ayaantaa markaan eegay xaajada ee

    Aarkii dabooliyo shacbiga uubatada raacay

    Markaan idhi dadkiinaa anbaday uga al-oolayso

    Een bari siddaa awaadeed Xamar ka ooyaayey

    Nin agjoogay cadow baan ahaa kana irdhaysnaaye

    Awal horre ishaariyo sarbeeb urursan mooyaane

    Cabsi aadmi hadalkaan in badan u afra duubaayey

    Addis Ababa maantaan imide ooda kaga qaaday

    Waataan xaqii ugu adimay siddii axkaaneede

    Ikhtiyaarkay anigoo hadliyoo aashay soconaaya

    Ogaadeenya nimankii af-xidhay waan ka aarsadaye

    Aqalkaygii anigoo ku jirra oo Itoobiyana

    Eegana idaacada kaleen kaa afurinaayo

    Irrideedu waagii horeey inaga owdnaydee

    Iyana waa albaab noo furmiyo Adarideeniiye

    Eegiyo dabeed inaan iyana ku isticmaalayno

    Ooy na anfacaan raadiyaha laba irmaanaatay

    Oo kacaan agaasimi yaqaan wada aloosteeda

    Dadkanagii la aafayn jiraa loo abaabuliye

    Iblayskiyo ibtiladaan u jabin war ay afuufaane

    Waxay fadhato eedaaba waa noo udgoon yahaye

    Ku abshirada hakana oolin waa naga ogaysiise


    Taariikhda gabayga waxaan ka saxay Garnaqsi oo uu Qoray Maxamed C. Gurxan
    -------------------------------------


    30. QALBI KARBAASH


    Xaflad lagu maamuusayey daahfurkii Kulyadda Lafoole, kolkii ay noqotay kulyad madaxbannaan badhtamihii
    1970aadkii, oo isla Lafoole lagu qabtay ayuu Dhoodaan gabaygan ka tiriyey. Maxamed Siyaad iyo madaxdii
    Kacaanka midi kama maqna, seefta Tawradduna way xiiraysaa. Billowga wuxuu gabayaagu ku halqabsaday nin
    wadani ahaa oo la odhan jiray Maxamed Ismaaciil. Ninkaa Soomaalidii Ingiriiska dabadhoonka u ahaydi
    waxay ku naanaystay Balaayo-cas, kolkii xornimada la qaatayse waxaa loogu baddalay Barkhad-cas. Isagu
    wuxuu nebcaa bisha Febraayo oo wuxuu xusi jiray wakhtiyo badan oo uu gumaysigu Afrika hoojiyey bishan
    dhexdeeda. Sanad walba markay Febraayo soo dhawaato ayuu isla kacaa oo uu ku balweeyaa


    Bishani waa bishii tolkeen ba’ayey; bishani waa bishii balaayada eey


    Dhoodaan isagoo ujeedadiisu tahay in ninkaa taariikhdiisa la muuneeyo ayuu gabayga billowgiisa ku xusay.
    Dabeed wuxuu ka hadlay qodobo badan oo uu Kacaanku ku dhawaaqay, hirgalintoodana balanqaaday hase yeeshee
    aan waxba ka fulin. “Waa la yidhi ee ma yeeleen ayaa meesha ku jirta. Waa maya.” ayuu Dhoodaan yidhi.
    Erayo ammaan u eg asii gabasho ah ayuu ku hormaray. Ninkaad gaadayso ninbaa loogu gabadaa, sidaa darteed
    dhufays ayuu qaadanayaa oo inuu isa soo mutuxo dabadeed ay seefta waalidu la tagto, ama uu u ilduufo oo ay
    durba fahmaan oo ay yidhaahdaan ninku saw kii saa yiri ma aha ayuu diidan yahay. Wuxuu doonayaa inay
    fahmaan mar uu ka tashaday oo uu Jawhar kor u dhaafay.


    Intaa ka dib, wuxuu u gudbay hadafkiisii dhabta ahaa oo uu weerar ku qaaday Maxamed Siyaad. Bishimo
    gaabnaha iyo burjuwaasiga ciilka qababa waxay ku dhacayaan Ina Siyaad. Dabeed wuxuu u gondodegay xalkii,
    waana halkan meesha uu gabaygu afgembiga buuxa noqonayo. Wuxuu ku dirayaa raggii saraakiisha ahaa ee
    dhuunta wada casaa oo uu leeyahay ninka dadka iyo dalkaba ka qabta.


    Markii uu Harar tagay ee ay gabayadiisii badnaa ka baxeen idaacadihii Addis Ababa iyo Harar ayaa wuxuu
    Kacaankii Xamar ka talinayey afarta fool iyo afarta adinba isugu geeyey sidii uu u heli lahaa gabay uu
    Dhoodaan ku amaanay Tawradda. Rag badan ayaa la hawlgaliyey oo xataa Jacburkii ayey ka baadheen. Waxay
    u daydayayaan oo ay muhiimaddu tahay inay isku garaacaan gabayadiisa ka baxa Harar iyo Addis Ababa iyo
    kuwii uu horay uga sii daayey Soomaaliya, sidii ay isu garaaci jireen maansada rag kale oo badan oo uu ka
    mid ahaa Cabdi Muxumed Amiin. Cabdi waa kii Xamar kaga heesi jiray: cimrigii jiryow caynaanka hay, hay, hay,
    waligaa hay, kolkii uu Itoobiya tagayna waa kii lahaa: cimrigii jabyow caynaanka daa, daa. Laba-aflayntaa
    ayey ka faa’iidaysteen oo intay rag aftahamo ahi isu dabamaraan ayey odhan jireen “Cabdi ma hadda oo uu
    cadowga u galay ayuu quman yahay mise markii uu sidan halkan ka lahaa ee uu Xamar joogay ayuu qumanaa.”


    Daydaygii waxay kusoo heleen Qalbi Karbaash. Aad iyo aad ayey u riyaaqeen oo telefoonkii iyo fariintii
    ayaa waashay - isu kaalaya waa kanee. Qalbi Karbaash aad ayaa loo dhagaystay. Wuxuu soo maray Oktoobar
    Kacaankii dhashee baylahtiray ciidda, nimankii noo baaqay arintoodu way fiicnayd, nimankii saa yidhi ee
    saa yidhi, ee taa yidhi ee taa yidhi oo waxay yidhaahdeen oo miidhan ah. Kolkii uu gaadmadiisii bogtay
    ee uu soo gaadhay:



    Laakiin bishimo gaabnihii dib u biqlaynaayey

    Eee bariba nooca u ekaa haatan soo badaye



    ayuu dhaylaaskii qaayisay oo dib u gudhay. Afkaa dhagta laysu wada saaray, hooga, adoogaa Alla shid, war
    ma gabaygakan baa taageero ah! In gabaygu afgembi buuxa yahay ayaa layska dhaadhiciyey.



    Intaa waxaa weheliyey Dhoodaan oo idaacadii Harar gabaygan iyo kuwo kaleba kasoo macnayn jiray isagoo
    Maxamed Siyaad ku leh “kuwii ku ag joogay ayaa fahmi waayey ee gabaygu waa afgembi buuxa.” Si kastaba
    ha ahaatee, Kacaanku waa uu waayey, hal gabayna Allaha ka dhigee, mid gabayada Dhoodaan ka mid ah oo uu
    ciirsado. Qalbi Karbaash wuxuu ahaa:



    · Abwaankii buxuur ihi markuu, gabayga baandheeyo

    · Bidili[1] weeye bayduu ka tagay, ood bedeletaaye

    · Rag horaa bisleeyeye intuu, gun iyo baar sheegay

    · Markhaatiga bakhayl yaanan noqon, uga ba’aayaaye



    · Barkhad Casba sidduu Feberweri, bacawnimow saaray

    · Sannadda isku buuxda intay, kaa dul bilanayso

    · Mid bay bilidu kaa foorartaa, oo balaayo ahe

    · Midna badhaadhihiyo khayrba, waa lagugu beegaaye

    · Bishan ay tilmaameen iyadoon, dhawr kal barakownay

    · Mar ay laba tobnaad buuxsantayoo, barina sii dhaaftay[2]

    · Birmadkiyo kacaankii dhashayee, baylah tiray ciida

    · Ee booli quutaha eryiyo kii, shacbiga boobay

    · Ee gacal isbiirsada ka dhigay, beeshii kala guurtay

    · Ee bannaanka maatadii qubnayd, beer cunto leh geeyay

    · Ee inay sirteenu baxdiyo, baadi ka ilaashay

    · Ee baankii noo soo dhacshiyo, waliba batroolka[3]

    · Ee yidhi bilaash nama dhaqdee, aan runta u baydhno

    · Ee yidhi xaqiyo baadhilkii, aynu kala baadhno

    · Ee yidhi ninkii boobayow, joogso bi’i waaye

    · Ee webi butaacsada na yidhi, oo baryada diida

    · Ee yidhi dhaqaalaha badh bay, naga bulaayaane

    · Innaba beero aan yeelanee, badar inoo shiida

    · Ee yidhi jahligu waa balee, aan tacliin barano

    · Ee boqol kun baadiye u diray, oo buraashado leh



    · Ragga bigilka dheer noo tumiyo, madaxda noo baaqday

    · Barwaaqo iyo guul baan Illaah, uga baryeynaaye

    · Iyagiyo bishay noo kaceen waa, wax loo bogo e



    · Haddaan nahay bar iyo hawlwadaag, bacad kasoo guuray

    · Amaan nahay walaalihii la baxay, tawrad barakaysan

    · Durba si aan baqoolaha filkeen, baac u wada dhaafno

    · Waa inaynu boogtoo dhan iyo, bararkii doonaaye

    · Dabeedna ay bogsootaa halkii, cudur la buurrayde[4]



    · Balan adag sidii loo dhigtayeen, daacad ugu baaqnay

    · Ama hawsha laysugu barteen, barantankaw yaacnay[5]

    · Bilcan iyo duq booshiyo dhallaan, ama barbaar wiil ah

    · Nin beerliyo nin baadiya jiriyo, balad wixii joogay

    · Burhaantii Siyaad noo marshiyo, baaqii golaheenna

    · Bayaan amarkii way noo fareen, badhaxna ma ahayne

    · Laakiin bishimo gaabnihii dib, u biqlaynaayey[6]

    · Ee bariba nooca u ekaa, haatan soo badaye



    · Burjuwaasigii ciil qabay baa, buul madoow galaye

    · Hadba wuxuu mid soo buufiyaa, amuu bilkeydaaba[7]

    · Badhar jaad ah madax loo gadoo, biir cabtuu helaye

    · Markaasuu barkimadow dhigtoo, been ku duufsadaye

    · Basarkaa inay suubiyeen, waxaa buruufkii ah

    · Ha bariidsan beecqaali iyo, badaw cabaadkeeda

    · Barbar kale markaan fiiriniyo, suu dadku u buuqay

    · Billaahi baan ku dhaartiyo Allihii, baaqiga ahaaye

    · Gardarro loo badheedhaa jirtoo, laga baroortaaye



    · Shaqaaliyo reer balad qofkii, bayr la galansiiyo

    · Madaxduna u baantaa xafiis, wuu ka baygagiye

    · Xaq bidhaamay oo jira qofkii, laga bacaad saaro

    · Wax baan kuu bannaanayn haddii, lagula soo boodo

    · Waa si ay niyada baariga ah, uga baduugaane[8]

    · Berri maxaan sameeyaa unbuu, baaqi ku ahaane

    · Inkastuu bad qabay ruuxu sow, dan u bukoon maayo[9]

    · Oo qalbigii budh weyn lala dhacaa, soo burburi maayo?



    · Boqno-gooye saasaa jiroo meel, u baarqab ahe

    · Dhawr[10] badatay iyo reer haddaad, bahal ka oodayso

    · Bilcil iyo haddaad geed quwaax, buuran ku adkayso

    · Dugaagii baruur cunni jiraa, bawd ka soo dhiciye



    · Buntukhaagii fiicnaa adigoo, boodhka ka afuufay

    · Bariisada haddaad raadsatiyo, waaga barigiisa

    · Cagta bagafsan meeshuu dhigiyo, buruqdii kuusnaydba

    · Buur iyo dhul baadlaba intaad, bixiso raadkiisa

    · Barbarkii dabayshiyo urtana, aad isaga buusto

    · Isagoo bogga cadaynayoo, geed barqadii jiifa

    · Intaad bidix kasoo toogataad, balaq ka siisaaye

    · Sidaasaad libaaxii ba’naa, kaga badbaadaaye



    · Kuwii baday dadweynaha sidaa, amaan ka booyayno

    · Raggiina aan baqayninoow inaad, baafisaa jidahe

    · Oonu booca saad ugu dhegtaan, baga nidhaahnaaye

    · Haddii kale baq dhay lagu daraybaa, barradii noo yaale

    · Buqbuqood hadduu subag burcada, dhali baxnaaneeya




    ------------------------------------------------------------

    [1] Biddili waa wax yar oo dhif ah. Wuu ku xaalufin oo hadalkuu kaa dhammaysan sidaa awgeed ma helaysid
    meel aad kasoo gasho oo goldaloolo ah.


    [2] Oktoober 21keedii ayuu dhufays ka dhigtay.

    [3] Waa markii ay Tawraddu qaramaysay bangiyadii iyo shidaalkii dalka soo geli jiray. Talyaani ayaa
    hore u haystay labadaba.

    [4] Wuxuu u arkaa in Kacaanku milil korkii dhayayo.

    [5] Waa bacaad-celintii iyo wixii faa’iido la’aanta ahaa ee dadka lagu mashquuliyey.

    [6] Ma doonayo inuu yidhaahdo laakiin bishimo weynihii oo waa la fahmi haddii uu sidaa yidhaahdo.

    [7] Amuu yoolbaadhaba.

    [8] Dadkii waxay yidhaahdeen raacay ayey qalbi-karbaashayaan.

    [9] Qofkii isagoon Kacaan-diidba u qasdin sow kaa dan u bukooday ma aha.

    [10] Dhawr iyo dugaag waa isku mid. Waa so’ ku noosha dawaco u yar tahay libaaxna u weyn yahay.
    Oodaay dhawrtiyo dhaxantaba celi ayey reer miyiga xoolaha oodayaa ku heesaan.
    --------------------------------

    31. QARJAMUUDLE Jawaabtii Cabdi Iidaan


    Gabaygan wuxuu Cabdullaahi Dhoodaan tiriyey horraantii Siddeetamaadkii. Waxaa dhacday in xukuumadii
    Siyaad Barre ay u adkaysan wayday gabayadii qirada weynaa ee uu Cabdillaahi Macallin Dhoodaan ka soo
    lalinayey laantii Af-Soomaalka ee idaacaddihii Itoobiya. Haddaba Wuxuu taliskii Siyaad isugu yeedhay
    wixii abwaano ahaa ee markaa dalka ugu turuqyo weynaa si loogu gabyo, loona joojiyo baddii ka soo
    burqanaysan Dhoodaan oo halis galisay xukuumadii kali-talis ahayd.

    Wasaaraddii Warfaafinta ayaa waxay abaabushay barnaamijyo suugaaneed lagu dhalleecaynayo
    Dhoodaan dadweynahana lagu indha-duubayo. Barnaamijyadaas waxaa ku dheehnaa maansooyin ay tiriyeen
    rag door ah oo ka shaqaynayey idaacadihii Muqdishu iyo tii Hargaysa. Raggaa waxaa ka mid ahaa Cabdi
    Iidaan oo uu Dhoodaan gabaygan si gooni ah ugu ridiyo.

    Haddaba Dhoodaan isagoo nimankaa u jawaabaya, Cabdi Iidaana tusaalayaal badan siinaya, sidii caadada
    u ahaydna qaawinayana ujeedadii iyo siyaasadii iskudirka iyo iska horkeenka ku dhisnayd ee xukuumaddii
    Siyaad ayuu mariyey maansadan uu ugu magaca daray Qarjacmuudle. Wuxuu yidhi
    :


    Qalqaaliyo qandiga faaruqee, Xamar ku qawlaysan
    Qaldaankii qabyada soo unkiyo, qaatil socodsiiyey
    Siyaasadu qisaas lagu mutiyo, qool markay galiso
    Xaqay naga qudh-qudhiyeen baan kaga qufaynaaye

    Dhirtase geed quwaaxii qalalan, qodob aboor yeeshay
    Qabadiyo Dharkayn qolof ritiyo, Qaranri oodeeda
    Qoddax taag yariyo qoofalkiyo, Qocondhiduu dayrtay
    Qarjajabo Qudhaanjadu gashiyo, qori jabkuu daadshay
    Quwad malaha ay kaga qabtaan, Aar ku qawdhamiye
    Miyey qarin qoqobohoodu waa, Qaran gallaydaase
    Qaran-qaaro nama joojisee, waa bir qalaxdaase

    Qod-qodeeye ka ay qasbina, haw qayilo wiige
    Dawac maanso quud kaga rabaa, haw qaloombiyo'e
    Dayax shan iyo tobankii qadimay, galin qarsoonaaye
    Gudcur Qammah habaynkoo qafillan, qaybta fiidnimada
    Iyadoo bil sii quluulatay oo, qiro yar moodaysa
    Sida Qarandidii kow dheh tidhi, qammar caways kaahay
    Qof la mid ah horaan ugu qadaray, ma aha qaangaadhe

    Ballaayada ku qamardaadsatay, moodi qayo roobe
    Qasaariyo qabiiliga liqaba, dad u qushuucaaya
    Ragga qoodan ee ka u qoslina, ugu qalaalaayo
    Doqontaa qufici een aqoon, meeshii lagu qoomay
    Ma qanciyo wax kama quustahaa, qaayo kale seegay
    Ma qummani qudhayduba haddaan, kaa qallooc bida'e

    Qolqolada caytama sidii, qaafadii dumarka
    Wax la qaab ah qoonkii shubaa, ima quseeyaane
    Af-qadoodi jaariga baraan, weedhuu qaayibine
    Ka qab weyni oo lama qastee, waaban quudhsadaye
    Isma qabano iimana qalmaan, oo ma qayrsado'e

    Kuwase fadhato qawlkaan idhaa, uga qareemaaya
    Ee maanta ii qorinhayaa, qaammudkood galaye
    War qaash lagu wareemiyo, anoon qalab u sii doonan
    Qammaan iyo siday sheegayaan, qodabadii Raage
    Markaan qallimadoodii cuskaday, qoomamkaa horana
    Qofka cune qadaadkiyo la raba, qowrac luquntiisa
    Mindiduu qoobka kula soo baxaan, qoorta kaga goyne

    Qarjac-muudle waysaga qadimay, qiilna waw hadhaye
    Ha qaldamin qarqoorkiyo ma baran, gabayga qaydhiine
    Eeggana Rag suu noo qashaye, noogu qarafaystay
    Si qayaxan qayaamada guracan, maan u kala qeexo

    Dad qayuucsanaan jiray waxay, qurubsi luudaanba
    Cadho wuxuu qamiiroo wajiga, qiiqu kaga yaalba
    Kolluun bay qallibantaa mardabo, ooy qumbucataaye
    Soomaaliya dadkay qaxar badayee, qiiro ugu baaqday
    Qandhuufooyin xaajadu ka wayn, ay qatalantaaye
    Qardoofaha marooray waqood, nagu qorsheeyaane

    Badow qarawsan bay nagu qastiyo, waray u qooshaane
    Qardajiidh xaqiiqada gafay, qooq kulaa tidhiye
    Qab-qab dhaafay waa joogi jiray, tan iyo Qaabiile
    Waxaanse Aadmi loo quudhin iyo, waa qamaar taniyu

    Qurraacooyinkoodiyo sidaan, uga qammuunyoonay
    Qurub-qurub anow kala dhig-dhigi, taa qotada dheere
    Qabir galinta qulubaa gadiga, amase qiilqiisha
    Qallaciyo Qamaanyada sankiyo, ula qalwayntooda
    Quturkiyo rag nala qayr ahoow, qadaf samayntiina
    Qoqobkiyo qabiilo u dhiskiyo, qoof u kala geynta
    Qofna yuu qof aamininta iyo, kala qandhaysiinta
    Qosolkiyo qaraami u tunkiyo, qaylo maqashiinta

    Qar-qarsiga dushiyo qaawintiyo, qonof ku taageerka
    Qoryo siinta qalalaasihiyo, qalab u soo dhiibka
    Waddankii oo ay naga qaadayaan, waan idiin qabanta
    Qasabkiyo qadaad riixidiyo, hadal ku qoor goynta
    Qumbaan subbagga uga buuxintiyo, kaanagii qubista

    Qaloociyo qal-qaalaha xuniyo, yay is qaabilinta
    Qardadiyo dhul sii qaydashiyo, qoodh isaga yeelka
    Qaxoontigiyo qoys kala rarkiyo, qaxar u soo jiidka
    Qalxankiyo qallibitaanka iyo, wax isu qoondayska
    Qafal xumo qawaaniin gafkiyo, kor isu qaad-qaadka

    Qudro yari is qolofaadhintiyo, qaali baan nahayda
    Qoyaaniyo qabbow sheegadkiyo, meel qorraxa jooga
    Qarrafiyo qarraamaad dhankiyo, qado ku soo tuugga
    Qormayntiyo qolada goosadkiyo, qaydaraan sudhadka
    Iyo qaar maqnaa sheeggu waa, qayro kala boobe

    Qottonkiyo qummani diide iyo, qiimi sharafeede
    Qureec na lagu doontaana way, soo qadhaadhahaye
    Qacda joogsan waydiyo qabtiyo, qawdii naga yeedhay
    Qambaruursi iyo qoomamiyo, qaandhow baa xiggiye
    Qurruskaad cuntiyo baaqii kale, subaxdaan kaa qaadno
    Dhaqaalaha raggii nagu qabayoow, sow ku qadi maysid
    Dhaqaalaha Raggaa nagu qaboow, sow la qadi mayo!!!


    Dhammaad
    ************************
    Allaylehe been lama xardhee wacdaro ayaa ka raacay Cabdi Iidaan iyo raggiisiiba.
    ---------------------------------------

    32. QAYDARAAN SUDHAD


    Hoos waxaad ka helaysaa gabaygii qaaliga ahaa ee Cabdullaahi Dhoodaan ee magaciisu ahaa
    Qaydaraan- sudhad. Gabaygu wuxuu ka mid yahay kuwo dhawr ahaa oo uu Dhoodaan ugu jawaabay
    niman dawladdii Maxamed Siyaad dirtay si ay bulshada u marinhabaabinyaan, Dhoodaana gabayo
    wax ka sheeg ah ay ugu diraan. Halabuur badan oo Jamhuuriyadda ku noolaa ayaa xilligan u
    dhardhigtay inay codbaahiye (microphone) u noqdaan xukuumaddii Siyaad Barre sandareero ay
    ku qabeen hawlwadeenadii Kacaanka awgeed. Ragga noocaa ahaa, kuwa ugu boodhka badnaa
    waxaa ka mid ahaa Cabdi Iidaan Faarax.

    Sahal waxaad ka dhigataa gadaal wuu ku sababaa ayuu Maxamed Cumar Dage yidhi. Cabdi Iidaan
    isagoo ay gabayo ka tageen, aragtidii uu Kacaanka ka qabayna ay is badashay, ayuu mar dambe
    niman Isaaq ah oo kale la qayilay. Dhawr marduuf oo Herari ah iyo dhawr dhalo oo biyo kululi
    ku jiraan ka dib waa la yar mirqaamay oo la yar walaaqmay. Dabadeed nimankii waxay Cabdi
    Iidaan ku yidhaahdeen "waar Cabdow, waar ninkaa waliga ah ee Dhoodaan ee Af-weyne ka hor yimi
    maxaad ugu gabayday oo aad afka ula doonatay?" Kalkaasuu ku jawaabay "waar waan sarkhaansanaa
    dee" Waxay nimankii ku heshiiyeen in Cabdi Iidaan maxkamad la saaro. Guddibaa loo saaray isla
    habeenkiiba. Maxkamad mutakaamil ah ayey habeeyeen. Xaakim ayey nimankii sarkhaansanaa iska
    dhex doorteen, dabadeed dacwo ayaa lagu soo oogay Cabdi Iidaan. Dood ka dib, wuxuu xaakimkii
    riday xukun ah 'dil iyo in dacaskiisa lala wareego' Way isu qabteen ileen waa niman
    maandoorsanee oo ay Cabdi Iidaan qadaadka ka bireeyeen.

    Halkaa ayuu ku nafwaayey ninkaasi. Kolkii la ogaaday waxa meesha ka dhacay ayuu maamulkii
    degmada Hargaysa qabqabtay raggii guriga fadhiyey ee dulmigaa gaystay iyo haweenaydii guriga
    lahaydba. Nimankii midkiiba waxaa lagu xukumay 5 sano oo xadhig ah, ileen ma ayna dhammayn ee,
    haweenaydiina labo sano. Waxaa xusid mudan in dadka qaarkii ay tuhmeen in Nabadsugidii Hargaysa
    ay dishay Cabdi Iidaan. Laakiin tuhunkaas wax xaqiijiya lama hayo.


    Qaydaraan-shudhad wuxuu ahaa sidan:

    Walow aan qiyaamihii tusayoon qalin jab gaadhsiiyey

    Bal qooraansi waa lagu dayaa toore sii qayane

    Baqalla qayl dameeraa dhaliyo geenyo qurux weyne

    Qabaal weynse uma buuxinine qow yar waan odhane

    Dawac quduf ah iyo dhurwaa qaardanbaha gaaban

    Qarridiyo wixii habar dugaag meel qarfale joogay

    In kastuu qaloonbiyahayuu aad isugu qaylyo

    Qudra ma leh qabkooduna cabbaar hay qurquriyeene

    Qabaabaale aar ihi markuu dirir u qaashaysto

    Qudhyankiisa feedhaha inuu qoonsaday garane

    Qayrabkoodii miidhnaa intaan lagaga qaw siinin

    Qandhuufada libaaxiyo intaan qoobku wali gaadhin

    Qaxootiga baqaha waa inay qabax ka siiyaane

    In kastoon qadhiidhay oon tufayoo gooyey qudhiciiba

    Qufiddiyo qabuuraha markuu qodis ka dayn waayo

    Qabri dhidar wuxuu ugu tagaa shay qalaadya ahe

    Dadkanaga cadaawihii qaldaye qiiqa ugu dhuuntay

    Qodobada xornimadoodi bay uga qisoodaan

    Qulaanquliyo raacsiinta ay nagu qayaamaysay

    Bal maantaan qufaynaa waxay been qobtolayeene

    Qaxar lagu halgamay sheegatiyo dhiig lasoo qubaye

    Haddii Yurub qadhaadh idin badayo qool wax lagu keenay

    Imisay qof Soomaaliyeed qoorta kaga goysay

    Qaladkiyo taariikhahanagood qoroto mooyaane

    Qalqali tuurkii Xamar baa u weyn qoonsi dirireede

    Qalayf kale haddii uu jiriyo qarash la dhiibaayo

    Shacbigiinii ugu qowl adkaa ama wax quudhaayey

    Markay dawladnimadii quntaye Roma laga qaatay

    Xisbigii wax qabanqaabin jiray sow idinkii qadiyey

    War qoladaysigii lagama dayn taad qotomiseene

    Dharaartii qarbigu guuray bay noqotay qaaraane

    Shaqaalihii Fashiitigu qortaye soo qaribay Leego

    Qarqarada waxay igu toleen yaa iskaba qaaday

    Qoomkii la laayey eed haddaba ubaxyada u qaado

    Nimankii qudhooda jaray baa qaadigiina ahe

    Qandhuufana ma gaadhine hadday qooq la doob-dhabiye

    War maa loo qabsado dhiigii way qiran lahaayeene

    Iyagiyo saldanaday qudhqudhin kii la qayr ihiba

    SYL ba nimankii qaribay yaa qadhaabsada e

    Qabiilnimada soow iyaga hunbaday ee qunbaha jiitay

    Raggii qurub kasoo riday wakaa qoodan suuqyada e

    Qisaastiyo maxay uga badeen qoomamiyo ciilka

    SNL qorshihii dawladnimo qurub ka waayeene

    Kolkii madaxdii jeel lagu qabiray quuste dabadeede

    Nimankaa qureesh iyo xor iyo qaali baan nahay leh

    Qaranimo ku faan uma ekee waa qalfoof madhane

    Wixii la isla qolofaadhiyaba waan qarxinayaaye

    Tiina kalee qabowgiyo ku timid qayladiyo buuqa

    Waqooyiba qaneecaadsan waa qaydkii uu helaye

    Lix qaboono calankuu sudhaye qoor-tolka u doontay

    Hadduu luqunta qoob kaga hayaa kii qaraabsadaye

    Qamuunyaa Hargaysaba dishayoo qawlalkaa xidhane

    Qadoodiga markii lagu dirqiyey qiil u bixi waaye

    Qaahira u daaduume iyo qoolasha Carbeede

    War goortay ku qamardaadsatay Qadar u yaaceene

    Qardoofahay Waqooyiga baday yaan qodob yar kaa siine

    Nugaalba qiimaheediyo Taleex waa la quudhsadaye

    Qorshe gobol hadduu jiro xaqu taa ma qadiyeene

    Garbahaarrey waa loo qasbee qeybta ma lahayne

    Qaskaa iyo Jabuutina markay qaabaddaa aragtay

    Waa waxay qoqobaha u xidhayee uga qaxaysaaye

    Labada is qalatee is qadin kii qareensadana

    Qawraarin baas laga ridyoo waa qar laga tuurye

    Raggaa qalaanqal doogeeda iyo qadow kusoo guur leh

    Kuwuu qamaaminaayaba intuu qaawiyuu furane

    Waxay fadhato qaaqda u hayaan soo qayiran ma aha

    ...

    ----------------------------

    33. QODOB


    Hoos waxaad ka helaysaa gabay ka mid ah gabayada Cabdullaahi Dhoodaan oo magaciisa la yidhaahdo Qodob.
    Gabaygu wuxuu la mid yahay labada kale ee iyaguna qaaflayda ah, waa Qaydaraan-sudhad iyo Qarjacmuudle.
    Taariikhda gabaygan saad u fahamto akhri hordhaca aan u samaynay Qaydaraan-sudhad.


    Qodob wuxuu ahaa sidan:


    Qarnigaa badalay maansadii qaliga ahayde

    Qaaraamiga iyo heesay wakhtiga uga qushuucaane

    Ka qulquliya geeraarka aad looma qaayibo e

    Inta gabay qofkii marin lahaa qiimo jabinaayo

    Quful inaan ku gooyaaba roon qoomamuu taraye

    Inkastoon sidaa uga qashdhacay oo qalbigu diiday

    Oo gabay qallayf saa u yahay amuu qadhaadhaaday

    Aan iskaga qutubo haatan way igu qodeeyeene

    Dhawr qodon anoon kaa qarin kuuna wada qeexin

    Qurqurkaa duleed xubin intaan sidii quraar faago

    Middeedii aan qaataba haddaan laba usii qaybsho

    Qabya-tiridda faaladu siddeed way u qalantaaye

    Qudduuc fiina guuguulihiyo qodoto dhawdhawley

    Qudha fuusha guumaysta iyo qaar kaloo jiraba

    Shinbiraha badh qoodaar leh baan qumay ku sheegnaaye

    Waxay qaalibkooduna ciyaan goor qaboono ahe

    Baalaleey codkeed qalisay baad qoof ka dhigataane

    Qarfa-duusha yeedhaba sidaa loo qaddarinaayo

    Waa quduro inaan loo quweyn qawlka aadmiga e

    Tan qufay ee tu kale hoo qudhqudhi qodobna waa kaase

    Dadkanaga markii ay qashaye qaarba dhan u goysay

    Kuwanaga qaldamay baan ku idhi qodob intaan sheegay

    Haddii nacab walaalkaa qabtoo qaylo kaga yeedhsho

    Qool weyn haddii lala dhacoo qaarta lagu boobo

    Qablankiyo catowgiyo haddaad qawda sii maqasho

    War quud raadso mooyee haddaad qamandhacoon weydo

    Markii ay qudh-goyso ee dishee qawrac ugu jiiddo

    Qormadii uu taagnaa hadday bawd qalaal noqoto

    Qudhaadu kolkii ay soo hadhoo madiyoo qaawan

    Qunyar buu awoodaa inuu qoorta kaa jaro e

    Tan qufay ee tu kale hoo qudhqudhi qodobna waa kaas

    Qorrofyada markii lagu jiriyo qarandi buulkeeda

    Qunbe subag ah waan heli karriyo qaab dhite ahaaye

    Qabaal xuukiyaan buuxsannoo taa qarka u yaale

    Qalwaan ramadkana u seexiniyo qaadhkii naylaha e

    Qadhoon baan dudada tiirsaniyo geed quwaax adage

    Qansax lama mar ahaan degniyo hawd qar oodan ahe

    War qooq iyo hurdada dheer intaan qaalmo rogonaynay

    Gaajadii qunkeed xoogsatay ee qirada weynaatay

    Dhulkeenii qoslaayey liqdiyo quruxda waagaase

    Qanjidh iyo qanjaafuro liqdiyo seed qawaawir ahe

    Badhkeen qanac hayeeshee dadaan quusan baa jira e

    War quruxdeena kii daydayuu qaxar ka haystaaye

    Tan qufay ee tu kale hoo qudhqudhi qodobna waa kaas

    Soomaaliya iyaba waa u qaraac qoloba teediiye

    Dad ma quusato ah baa yidhaa quud ka daydaya e

    Ragse hadduu qulqulad kaa badshoo quudhsi kugu raago

    Qardabiyo xumaatiyo haddii qadaf laguu gaysto

    Qandhuufada yaryari boogahay qolofta kuu yeeshay

    Kuma wada qalaadeen haddaad mar is qaniintaane

    Qiyaastaa anoo kuu maray oo qodobna kuu sheegay

    Qofkii raba wanaagoow waxaad qabato aan dhawro
    ----------------------------

    34. SALEELLO 1974


    Gabaygan Salleelo wuxuu abwaanku tiriyey 1974kii, wuxuuna joogay xilliga uu tiryey Hargaysa.
    Kolkii uu Xamar dawladdii ka talinaysay ka quustay waa kii Cabdullaahi kasoo jeedsaday Diridhaba
    iyo Herar, xukuumaddii Maxamed Siyaadna mucaaradka culus ku noqday. Wuxuu gabaygani ka mid yahay
    gabayada uu xilligaa dambe wax ka badalay isaga oo meelaha qaarkood si toos ah dawladii kacaanka
    ahayd ugu weeraray. Gabayga nuqulkiisii hore iyo kan dambeba waxaad ka helaysaa bogga maqalka
    ee rugtan. Wuxuu yidhi:


    Anoo suursanaayoo waxbadan, saami heli waayey

    Oo surinka maanso u haboon, la iga saynsaabay

    Markaan eego saaciyo xilligga, sawdka dhalan doona

    Sinta maalintuu soo dhigtee, sararta ii dhiibto

    Surmaseegto wow diidi jiray, inuu sinbiidhaaye

    Caawana bal aan meel ka saro, taan sidayn jiraye

    Hadal sugan Illaahay samee, waana suu yidhiye

    Salaamadii runtuu ina tusiyo, lama saluugaane

    Suuradaha Qur’aankiyo markaan, sadaradii eegno

    Qof waliba intuu socon intuu soor, anfacan doono

    Intuu sabi cayaal dhali intuu sano, ee joogaayo

    Iyo saacaduu dhiman hayiyo, sababta mowdkiisa

    Rabbi hayna seejee in ay naari, soli doonto

    Iyo in janadii suubanayd, la iska siinaayo

    Illaahii samaystaa yaqaan, suu u galayaaye

    Saamatadana kii raadiyee, sabana gaajooda

    Safrad iyo baqoolo iyo lug iyo, suudi iyo guure

    Sadaadiyo kulayliyo wuxuu, silic ku doonaaba

    Hadba libintuu soo saar lahaa, waxay sinbiidhaaba

    Sakal adag waxay kaga dhacdoo, meel ka sudhantaaba

    Ama ay salaadida martoo, samada aadaaba

    Saldhadaa waxay kaga jirtiyo, surin cidhiidhyoonba

    Wakhtigii la seejiyo cadkii, laga sagsaagaayey

    Mar unbuu xaqaa siinayoo, midigta saaraaye

    Saamaatadana kii raadiyaa, bari hadday seegto

    Mar unbuu xaqaa siinayoo, midigta saaraaye

    Hayeeshee sansaan bay rabtaa saa markay tahaye

    Wax waliba saraaday wataan, lagu sifeeyaaye

    Kolkii sabada ceelka aan dagnoo, siigo iyo boodhle

    Ooy subaxdu jiilaal tahay oo, sagal inoo muuqdo

    Tuska suudigiisu uu bataye, milicda soo saaray

    Daruur saalimaysana hadduu, dhinac ku saynsaabo

    Sadbaa laga inshaartaa kaliil, saymo iyo roobee

    Haddii kale cirkoo seeman iyo, samada oo qaawan

    Inuu sahal dharaartaa ku da’o oo, biyaha saydho

    Haba sugina saaxiibayaal, waa si aan jirinee

    Haddaan gabayga saab ugu dhexrido, saafan mahayaane

    Sheekadu salool ha u dhacdee waxaa salkeedii ah

    Soomalida Galbeedeey ogoow, waad siloon tahay ee

    Saantiinii oo muuqataad, sogordohaysaane

    Sharaftiinii baad suuliseen, oo siyaada ahe

    Bal maahmaahna waan kuu sawiri, saad ku garataane

    Idahaba saleeligu intuu, saaran kari waayo

    Sumalkii riyana seegay baad, saaka noqoteene!

    Tu labaadna aan kuu sawiro, saad ku garataane

    Sarsarka iyo hashii labada geel, soof kuwada raacday

    Ee bahalku seeraha ku dilay, kama sokaysaane!

    Bal tu kalana aan kuu sawiro, saad ku garataane

    Saalada intay labada wiil xerro, ku saameeshay

    Soo gurro markuu taada yidhi, sabigii dheelaayey

    Saami weyn yarkii diiday iyo, sacabkii oo buuxa

    Ee siddoo aan ku raaco yidhi yaa, sidiina ahee!

    Mid afraadna aan ku sawiro, saad ku garataane

    Saddexdii la yidhi Eebaheey, suuro galin maayo

    Sancadiina saawayn kartaa, laga saliilyoone!

    Duul yahoow wax baa idiin sanqadhay, sararo waawaynee

    Malaha daalin baa indin sixrayoo, waabad salasheene

    Nin waliba intuu suudh xidhiyo, shaadhadh wada suuf ah

    Oo kabo sagaashana gatiyo, saacadii gacanta

    Sargaalayntu waa idiin bilaash, ama santaagaase

    Sarifdoon idiin maba ekiyo, gabadh salaaxoode

    Waaba ceebtan lala soogan yahay, suuqyadaa Xamaree

    Waa ceebtan lala soogan yahay, suuqyadaa Xamaree

    Dhulkiinaa sanaadigu furtay ee, lagu safaadaayo

    Dadkaa sir iyo caad xoolihii, laga sabooleeyay

    Ee siliga lugu meerin ee, cadowgu seeteeyay

    Ee soor macaan laga dhigtay ee, aad u saxariiray

    Ee kii siqsiqa maalinkaa, hoosta laga siibay

    Ee sogob baruur baan rabaa, ama sicii naaxay

    Iyo subagga ii keen intaa, loo silsiladeeyo

    Saldaniyo haddii aad rabtaan, saajacnimo buuxda

    Suud iyo ha meeraysanina, Soolashii Bariye

    Socdaalkii Hargaysiyo Burcana, how sawaalina ee

    Haka suginna qayrkaa inuu, kuu sasabi gaal ee

    Ergo kuguma saacido ileen, wiil ku saanyadayee

    Shardoo nacabka Say-dheere iyo, saanad lala doonto

    Seef iyo bilaawiyo shardoo, salabka loo qaato

    Suryaduu maraayaba shardood, soodhle kaga shiishto

    Sanbabada shardood kala heshoo, sarartu dhiigowdo

    Adigana surkuu lugu jariyo, sabaro naafooba

    Iyo suxuladaadoo jabiyo, seed ku kala booda

    Shardii ood naftoo sirinsirqa ah, toban sagaalayso

    Soomalidda Galbeedeey filkiin, lama sin maysaane

    Isticmaar sutidoo loo qabtiyo, siin aad kaga keento

    Sanahaabadaasuu ku dayn guushuu kaa sidda ee

    Adigana suncadii kaa luntay baa, sacadaa iman ee

    Markaasay siqiirkaad dhashay iyo, sabigu noolaan ee

    Sidaan idhi haddaydaan wax badan, saahid ku ahaanin

    Xornima aad saleela u heshaan, idinka oo seexday

    Waa tii saancad laga qaado oo, lugu sumoobaaye
    ---------------------

    35. SHAAMAREER


    Cabdullaahi Dhoodaan wuxuu gabaygan tiriyey 1977kii , isagoo jooga magaalada Dhagaxbuur. Waxaa
    la wariyey in ka dib markii jabhadihii xornimo u dirirka ahaa ee Soomaali Galbeed iyo ciidamadii
    qalabka siday ee Jamhuuriyaddii Soomaaliya ay gacanta ku dhigeen badanka gobolkaa, meelo badan
    oo dhulkii la qabtay ka mid ah in bililiqaysi xumi ka dhacay. Dhagaxbuur oo dhulkii gacanta
    Soomaalida soo galay ka mid ahaa ayuu Macallinku isla maalmihii la qabtayba yimid. Makhaayad
    caan ahayd ayuu qaxwe u doontay. Makhaayadii markii uu galay ayuu waayey meel uu salka dhigo.
    Minqaxwihii ayuu waydiiyey "war wax lagu fadhiisto meeshu miyaanay lahayn?" Isaga oo aan garanin
    ninka su'aasha weydiiyey inuu Cabdullaahi Dhoodaan yahay ayuu wuxuu ugu jawaabay "lahayd ee,
    ciidamadii dhulka soo galay ayaa na boobay oo bililiqaysi ba'an noo gaystay ee meelahaa iska
    saldhayso, ama istaagaba ku fiiqso koobka shaaha ah." Macallinka oo ogaa falaadxumada dhulka
    ka socota ayaa meel iska kadaloobsaday.


    Isla kolkii uu fadhiistayba, waxay indhihiisu qabteen dhallinyaro door ah oo daasado shaah
    ku cabbaya. Waa daasadihii ciidamadii Itoobiya ay ka goosteen jiscinkii hilibka iyo nafaqada kaleba
    lahaa ee ay intifaacan jjireen. Haddaba, dhalintii meesha ku shaahaysay mid ka mid ah ayaa Dhoodaan
    gartay oo intuu u yimid ku yidhi "Macallin, xornimada maad maanta ka gabaydid?" Wuu yara muusooday,
    Macallinku. Bililiqaysiga, dadka la marin habaabiyey, danaysiga gaarka ah, qado kusoo tuugga, iyo
    khayaanada qaran ee lagu hayo shacabka ayuu dhooroofay kolkaa ayuu Shaamareer tiriyey. Isaga oo
    meelo badan wax ka tusaya shacabka Soomaali Galbeed ayuu wuxuu yidhi:





    · Shilka dhacay shaqaaqada dhulkiyo, shaarubkiyo boobka

    · Waabeeyo shiilka u bartiyo, shuushka hadhi waayey

    · Ragbaa shaash libaax leh iska dhiga, waana shurunshuure

    · Shaxshaxdu waa bilaash iyo, tab uu shariirsado e

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye



    · Shooba shoobadii Xamar kolkay, shaandho nagu miirtay

    · Hargaysaba shux way naga heshiyo, shuuqsi maalka ahe

    · Ogaadeenya waxa shiiqiyaa, waa shirkadahaase

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye



    · Gabayadaan shareeraayey ee, waayo badan sheegay

    · Cidna haatan kama sheelayee, waw sharaxayaaye

    · War sheelsheelin mooyee hortii, maba shihiidayne

    · Saakaan dagaal iyo shirabi, weerar shaaximane

    · Shaqalkiyo rag waa inaan shibane, kula shabaaxaaye

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tumiye



    · Shafeecadii ka qade Xaylihii, sheemay nolosheena

    · Shar Soomaalibaa noo badalay, oo shaxeex kulule

    · Shaamareer ma haysteen, hadduuu shiri Ogaadeene



    · Shucuurta aan xaqiiqada ogayn, lalase shoocaayey

    · Shinbir weeye taa malabadaa, sheedda ka eryoone

    · Ragga shilinka Soomaaliyiyo, shuumidda u jeeda

    · Ee shuuriyee alloomee dhulkee, sharac Allee diida

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye



    · Shariif iyo Absamaha kaliyo, nimanka Sheekhaash leh

    · Shufti waalan mooyee waxaa, shaac bax uga dhaartay

    · Xeebtiyo Shalaanbood waxaa, shuuro kaga beertay

    · Waxa ii shaqee yidhi intuu, shilimo qaar siiyey

    · Sharcaa loo sinaan waxaa yidhoo, hoosta naga shiiday

    · Waxaa sheedda maad naga tusoo, laabta naga shiishay

    · Shansho iyo tagoog waxaa jabshoo, shirixsi noo laayey

    · Runta keenii sheegana waxaa, Shabaqle fiid saaray

    · Shib ahow waxaa yidhi anaa, kuu shaxaad tegiye

    · Oo shuruflihiisiine yidhi, shawshab taladooda

    · Soomaalidaa ladaba shaanbin, ee cuni shabaabkiiye

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye



    · Shunbul raacii Soomaaliyee, dhaax na shabakeeyey

    · Shawahaadii bay nagu rogtiyo, been la shaadibo e

    · Sholdho’aysan maysaan ra’yiga, galay shafkiiniiye

    · Shanqadh inagu duullaan ah, baad sharaf u yeesheene

    · Shaamareer ma haysteen, hadduu shiri Ogaadeene



    · Kolba shaadhkii Xamar wiil sitaa, shuush nasoo galine

    · Rag dadkayga shaanshaan xilliyo, shalaw ka tuuraaya

    · Shaahay isiiyaanba waa, inaan sharaystaaye

    · Badowgaan shakiyin ee sadkaa, shaarubta u feedha

    · Markuu ceeb shin dhalada u taguu, dib u shalaytoone

    · Oo waa shamac nin qooshtiyo, anfaco lama shifaystaane



    · Shalaqooti bay nagu ridi iyo, shawli gudihiise

    · Dushay naga shammiitayn si ay, nagu shifaystaane

    · Anna siday tolkay ugu shacturi, shuufay cadawgaase

    · Shuraakaa makrigii boobtayoo, shaki lagu soohye

    · Shar-ka-cawdu jaan baa watiyo, magacii shaydaane

    · Shiiniyo waxaa lagu baryaa, shaababka Carbeede

    · Rag baa kaga shukaansada Qarbiga, shaati iyo soore

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye

    · Shaamareer ma haysteen, hadduu shiri Ogaadeene



    · War aayaha shukada loo gashayee, sha’nigu muujay

    · Shiqinnimiyo tuugadu ma galin, shalayto Soomaale

    · Dharaartay xornimo shaawirtay, xeel shintiriyeene

    · Oo shinniyayntii buu la askunnaa, weerarkii shalaye



    · Shacbigay dhaceen iyo dadkay, naga shidhaysteenba

    · Shuqul xumaddii hoosaa ka daran, sheexi mahayaane

    · Xataa shibilkaaba noo dawladayn, ama shifeerkoode

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaricaan tubiye

    · Shaamareer ma haysteen, hadduu shiri Ogaadeene



    · Inay shabakad dheer daadsatayoo, nala shirqoolaayey

    · Calanka ay shan Soomaaliyeed, noogu shaabahato

    · Shabeelada maxaa laba ka dhigay, sheedda kala haysta?



    · Summadda xaashiyaha lagu shaqliyo, shiidka dawligaba

    · Shantay calanka siiyaan, maxay shaabbadu u wayday?



    · Markay shukaanta laba yeelatiyo, shaal xorriyadeedeka

    · Saddex baa shixnado loo qasdiyo, shaagga boodhka lehe

    · Sirtaa shayba caynka u rogtay, shaahido arkeene

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaricaan tubiye

    · Shaamareer ma haysteen, hadduu shiri Ogaadeene



    · War shiidaadintaa boobka ay, nagu shifaysteene

    · Shillal bay na saartayoo caqligay, noo badali shaybe

    · Shirix iyo Soomaalaa boqnaha, shaaldo nagu goyne

    · Runtii shimiqda lagu dhuumin jiray, shaaracaan tubiye



    · Shaadali sidii oo kalay, nagu sharaabeene

    · Shashafada sideediyo baruur, noo shariirsada e

    · Aroorkaan Shilaabo u wadnay, Shilindi geeyeene

    · Soomaaliyaa shidaadine la eed, shubidda geeliiye

    · Kol hadday shidaaradi gashana, damacii shaashoowye

    · Tooda nimaan shishlaynoo dagaal, kugu shuqaynaaya

    · Shakaalkaa inaan ugu jirraa, waw shirbiyo guule



    · Shardi weeye xaajada inaan, di b uga shawraaye

    · Shamsada Bari Shaxdiyo Ayshaciyo, sheedda Harar oo dhan

    · Shakooraha Sidaamiyo Hawaas, Shaakis iyo Baali

    · Durur shalaxle webi shawle iyo, togaan sharuur beelin

    · Wax ku shaakhsanaa iyo haddii, loo shalwado Koonfur

    · Dhulkaasaa shubbaantii lahayd, shawshabtaa Xamare

    · Shucuubtaay ka fiirsoo haddii, layska shabin waayo

    · Shuli-haaluf beeshoo ah iyo, waa shuf taladiine

    · Annigana shakhsiga ii dudoow, maad shudada dhawrtid



    Si aan taariikhda gabayga u saxo waxaan eegay buugga Garnaqsi ee uu qoray Maxamed C. Gurxan
    ------------------------------------

    36. TAKARTII MAROODIGA




    Caqli gacalkii toosaa fakara nolosha toolmoone

    Maskax tacajibkeedii batayoo tamani ooyeysa

    Oo cadha la tiicdaaba waa taydan oo kale

    Tafantoof dadkeenuba siddii loo tafaafulayee

    Tahantooge oo waa tabtay ii tawaliyeene

    Ragbay wali tabaysaa hadday soo tircinayaane

    Talalkiyo catowgiyo ilmadan iga tiflaynaysa

    Siddii tiixa roobka ah waxay iiga tibiq laysay

    Owr taabadiyoo daaqi jiray tooma doog bixiyey

    Jirri inay taftaaftay baan arkaa dhiiga tey kalehee

    Jirri inay taftaaftaan arkaa dhiiga tayga ahee

    Tafta dhuuga miirtiyo huryada garabka tuutaysay

    Wali dhabarkii kuma teedsanee shaarubteey timidee

    Afka muu u kala taakiyoo timir sideed ruugo

    Labadaba, aheey way ka talantaalidee lama tahdiideene

    Aheey way ka talantaalidee lama tahdiideene

    Talalkiyo catowgiyo ilmadan iga tiflaynaysa

    Balaayadan I taabo leh miyaan toosin kari waayey

    Taariikhda Nuur Jiir siddii looga soo tabiyey

    Mar uu taakhirkaaygaa galay buu ciil tawaawacayee

    Tanaa taxadka uga sii dhow oo tahan ka sii dheere

    Inkastoo taxgalin ay rabtayoo tooxna lagu sheego

    Tabar xoogu ma ahee ileen garashadaa taag leh

    Tanfaraaraq mooyee hadday dhimato towfiiqdu

    Tashi qeyro waydaa ileen taaba galin mayso

    Rag hal taa ah toodii ka dhiga ama takooraaya

    Tilmaantiyo markhaatiga ileen kuguma taageero

    Tab uu laasahaaga u dhurtiyo tuugo nin u jeeda

    Hurduu kugu talaaliye ileen toos ku odhan maayo

    Maska iligta kugu tiifayee kaa turquday dhiigu

    Tashaq micida kaa tidhi ileen kaaga turi maayo

    Nimaan teerigaagiyo jeclayn toori aad xidhato

    Tunbukh iyo ileen kuma yidhaa tobanle yaal iibso

    Tukashada iblays kaa duwiyo toobadkeenimadu

    Ma taqaanid mooyee ileen kheyr ma taban taabsho

    Indha lagu turbaayaa ileen tuug iskama dhowrin

    Tuxsadaada shiishaa ileen toogti lama seego

    Taraan geel irmaan kii carrada igu tiraabaayey

    Tuluda u tarmaysiyo ileen tooyad ma iloobin

    Dadkii maal turaabta ah laheen taajirba ismoodin

    Caydhuu ii tagaabee ileen kuma tabiinaysoo

    War maansadu tastuur bay heshayee kuma taraarsiine

    Waxaan toobiyeyniyo halkay gacan toglaynayso

    Tuduc gabay ah uma taawiloon ama tix geeraare

    Indhawaydba hadalkaan tidcaa waa tabaantabisee

    Kana looma tixin saad hortii igu taqiineene

    Tirtirsana tawaan uma hayee waan tartaarsiyeye ee

    Siday haatan iga taagan tahay waa tol la’ayeeye

    Oo takartaa maroodiga liqday baan soo tuf leeyahay

    Anna tiriyey maansee kuwaan ugu tayaagooday

    Agoow tuubadii lagu jaqiyo talaxtagii moogee

    Tatab iyo laxaadoow hadaad ii tukubi wayday

    Taageeradadaan Allow tiigsan waligeyee

    Taladay Arbaca toomantayoo taar Allaan diranee

    Tubta nolosha loo sii mariyo toorahaan damacnay

    Tugtug rooni ma ahee Allow noogu tali guusha
    ----------------------

    37. TOOSOO KACAAY 1962


    Tartiib laguma karo duul hadduu tiif u yuurure e
    ...
    Tusbax baa la qaataa haddaad toobad keen tahaye
    Tiixaba waxaa lagu sugaa roobka tooxda lehe
    Tooruhu wuxuu kugu ridaa tubaha waaweyne
    Way taajiraayaan dadkii tacab badnaadaaye
    Talaabada yar baa lagu bartaa tawda boodada e
    War toosoo kacaay Xabashi waa lagatamaynaaye

    Talo san iyo beel ayatiin loo jitaabinayo
    Tastuur iyo waxaa lagu dhaqaa marinka toosoone
    Qofba waa in lagu toosiyaa takhasuskiisiiye
    Ku qabiil tikhraar ugu jiraan lagu tanaadayne
    Tafwareemadkii iyo kufsigu ina tahluukeeye

    Tartan madaxnimaan eednay iyo maamul tuugo ahe
    Khasaaruuna tiinbaday raggii taakulee yidhiye
    Kolkaasaan tacliintiyo cilmiga lagu tanaadayne
    Tu kaleeto oon uga tagaan idin tusaayaaye
    Tiilaal habad ah waa taan noqdoo la iska tuugsado e
    War tood laga samriyo haatanaan toojo soo bixiye

    Isla taasintiina wada oo hoos u tamashleeya
    Kolba teembo joogsada haddana taako socodsiiya
    Si’aad taashka Xayle u ridaan ugu tartiibeeya
    Tabca sudha tumaatina la dhaca oo tafaha xayta
    Oo Xabashi baa ina toshee tuulimada siiba
    Oo toosoo kacaay nolosha waa lagu tanaadaaye

    Su’aal meel idiin taagan baa tan ahe
    Jawaabteedi oo togan haddaad garato soo tuura
    Turqin iyo nin taxaliishi iyo boogo lala taaho
    Tawi iyo tuf dhiigroora iyo barar la tiiftiifo
    Wax tirtir iyo tuutuujin baad kula tacaashaaye
    Kob la taabto ama lays tusaad tab u dawaysaaye
    Sidee loo tadaawali karaa tows cagliga haysta?

    Kuguma aanan tiiqtiiqsan oo waaban kuu turaye
    Meeshay ku toosnayd macnaha ugu tantoomeeya
    Haddii kale waan kala tagnaye aniga hay tooyan
    …………..
    Gabaygani aad ayuu u dheeraa xilligii uu soo baxayna siddii Daadkii Xaabaale ayuu mar qudha ugu faafay
    dhamaan dhulalka ay Soomaalidu degto. Bal soo dayday oo haddii aad hesho isagoo dhan fadlan noo soo gudbi.
    ---------------------------

    38. TUSAALE


    Tusaale wuxuu abwaanku tiriyey Jannaayo 1970kii, Muqdisho. Gabaygan dhexdiisa wuxuu Macallin Dhoodaan
    ku muujinayaa afshaxannimadiisa xagga gabayga, dhaqanka, afka, fanka iyo suugaanta guud ahaanba. Wuxuu
    xidhiidhiyey maahmaaho Soomaali ah oo badan oo uu kasoo saaray gabay qafilan. Marka laga tago dhawr
    kale oo uu Dhoodaan tiriyey oo kan u yara eg, gabayga Soomaaliyeed wali kuma arag gabay noocan ah maxaa
    yeelay aad ayey u adag tahay in kuwa noocan ah abwaanku tiriyo.

    Waxyaalaha gabayga lagu qiimeeyo waxaa ugu horreeya xikmadda ma guurtada ah ee uu gabaygu reebo dadkuna
    soo qaato markii ay u baahdaan inay qodob hadalkooda ka mid ah xoojiyaan. Aftahanku wuxuu qodobka doodiisa
    ku badhigantaalaa maahmaah munaasab ah, sheeko xikmad ah ama meeris ama labo gabay ah. Aad ayey Soomaalidu
    u qadarisaa haddii uu gabayaagu maahmaahdii, xikmadii iyo gabaygii isku dhafo oo uu ka dhigo meeris gabay
    oo uu qofku isticmaali karo si uu hadalkiisa u xoojiyo, u qanciyo dadka dhagaysanaya uguna muuqdo qof waxa
    uu ka hadlayo aqoon dheeri ah oo dhaqanka ku aroorta u leh.

    Haddii aan rabo inaan saaxiibkay si habsan u khilaafo anigoo tusaya inaan kala aragti duwannahay, arinta
    markaa laga hadlayana aanaan si u wada arag, waxaan odhan karaa 'saaxiib Weerarow arintaa waan kaa diiday.'
    Haddiise aan rabo inaan doodayda quweeyo oo aan qanciyo dhagaystaha waxaan soo qaadan karaa meeris gabaygan
    ku jira oo waxaan odhan karaa "Cabdullaahi Dhoodaan ayaa horay u yidhi 'nin wixii la toosani mid unbuu, tuur
    la leeyahay' e aragtidaa Weerarow waynu ku kala duwannahay"

    Haddii doodu aniga iyo Weerar naga kululaato oo aan doormoodo inaan saaxiibkay ku tilmaamo inuu yahay nin
    madax adag waxaan odhan karaa "Weerarow waad kani adag tahay ama macangag baa tahay." Haddiise aan rabo
    odhaahdaa inaan qurxiyo nin dhaqan aqoon ahna aan u muuqdo waxaan odhan karaa "Cabdullaahi Dhoodaan ayaa
    horay u yidhi 'dhagaxse taabashiyo tuujin iyo inaad tantoomayso, saddexdaa middaad ula tagtaa waa isugu
    taage.' sidaa awgeed Weerarow qodobadii doodayda waxba Alle kama aabaynin oo ma aadan qaadanin"

    Sow ma aragtid farqiga u dhexeeya labada nooc? Waxaan aad u jeclaadaa gabayada noocan ah markii aan arko
    wax macno darro ah oo maalmahan dambe batay oo dadka qaarkii waa gabay ku leeyihiin, asii cantarabaqash
    uun ah.

    Waxba yaanan hadal ku daalin ee adiguba Tusaalihii Cabdullaahi Dhoodaan aad u dhuux. Wuxuu yidhi:


    Inaan tiriyo geeraar markay toogo ii qabato
    War taariikhahaan fiiriyaa saacadday tahaye
    Kolkii uu teembadii iyo wakhtigu kay isugu tooso
    Halka tuhumadaydu jirtaa gabay ku toogtaaye
    Saakana midaan taaban waan sii tilmaansadaye
    Tulud baratay laba geel dhurwaa suu tafta u laaco
    Awrkii tagtooy ahna libaax suu u kala tuuro
    Ama tuug dharaartii la helo saan u turuq goyno
    Ama taarkii loo dhigay dawaco say isagu taagto
    Ama taqalka qoortii la sudhay say u tananayso
    Dabeed habarta naysheeda tabi say tib ugu boobto
    Taariikhda saas ah oo miyiga taallay waligeedba
    Tabtaas oo dhan ooy tahay baad wada taqaaniine
    War maahmaah tisqaad ah baa jirtoo aanan talaabayne
    Murtideenii toosnaydna waa in aan tixraacnaaye
    Ninka yidhi qof tiisiii dayacay tallo ha waydiinin
    Qayrkaana wixii u tabcado taranso oo yeelo
    Tubtuu mara lahaa iyo kolkaa wuxuu tilmaamaayey
    Waa qaryrkiin ha tuugina macuhuu taaban hadalkiiye
    Dhagaxse taabashiyo tuujin iyo inaad tantoomayso
    Saddexdaa midaad ula tagtaa waa isu taage
    Nin wixii la toosani mid unbuu tuur la leeyahaye
    Oo waanada abuurkaa tirtira oo ka tabar roone
    Qofka aan tirininse maalkiisu waa wada tasoobaaye
    Maradiisa kaan tolan dhaqsay uga tifmaysaaye
    Ka tashiilan waayana ma dhalan suu ku taajiro e
    Anoon toobiyee hadalka iyo tooxsi uga jeedin
    Taasina runtay inay tahay baad wada taqaaniine
    Tafaraaruq nimuu gaadhay oo bari tabaaloobay
    Rag murtida tafniidaa wuxuu jeer kasoo tabiyey
    Dadkaygu baahi buu talaf la yahay waana caydh tubane
    Tartiib xumana maalkaygiibaa teer ku baylahaye
    I taageer oo gacalkayoow yey la talinaaya
    Talankiyo ninkaa Xabashadii taxadka gaadhsiisay
    Tacadi buu wixii mutaye uma timaadeene
    In tabaabushiyo beeshu ay dhaqashadii tuurtay
    Ooy waliba taab gaaban tahay idin tusaysaaye
    Hadday shinidu malab toonsato oo meel tif kaga siiso
    Intay tuduc walaalo ah tahay eey toobada u joogto
    Geedaha taraxan kama naqaan mid ay ku taalaaye
    Markayse talaqi guurayso eey balo taftaafayso
    Tu waliba anaa talin hayeey kob isla taagtaaye
    Markaasay dhawaaq tay odhan midiba taagteede
    Xiinkeedi baa u taga dabeed cadow ka taag roone
    Oo reerkay tigtiganaysay baa toobke loo guran e
    Sidaan loogu turin baa dabeed wada taqaaniine
    Hadal lagu tuntaa meel shishuu kula taraaraaye
    Ninkiise taag leh waa kii la yidhi tahar buu goostaaye
    Soomalida taxaabkiyo tabciyo tuur qabsiga keentay
    Turuq sheegadkeediyo waxeer lays tumaatinayo
    War taashkeedii noloshaa intaa loo tartamayaaye
    Dadkiise taag yaraan lagu arkaa tuubo loo ridan e
    Soomaaliya rag bay tabi inay taabka galiyaane
    Tuugiyo badheedh cayn kastay noo tamadiyeene
    Hadal lagu tuntaa meel shishuu kula taraaraaye
    Taagtiyo tawaankeen haddaan badino towfiiqda
    Itoobiya in ay ina tixgalin yaa tolaahayahee
    -----------------------------

    39. UGUMA MAADEYN



    Markay macanjileeys yeelatay, marin haboowdaaye
    Markii mudanayaal iyo marwaba, taa la maqashiiyo
    Soo maca dadaalkii markaa, looma mucurtoonin

    Dagaal lays maqiiqiyo colaad, maato doox noqotay
    Mir cawaysin mootaha digliyo, miino qarax weynta
    Mindiyo magliga laysku dilo, ama magaageeda
    Wax la midoo ka meecaano culus, maanso dirireede

    Manfac kuma leh midho loo badshiyo, kays marjinayaaye
    Anigoo malkadii kaa tusayoon, gabayga miisaamin
    Hadal lagu mashquulaba anoon, idinku miidhaynin
    Menad dufa tuduc ahna waan, soo magaa’imayee
    Maawelo kii sugahayoow, waa masalo dheere
    Ummad lagama meehaahi karo, kii madcuulna ahe
    Murtadkiyo ma kafaaruhu way, wada dhexmaaxaane
    Malaanmali af-miinshaar ahaa, idin muqlaysiine
    Managaduhu waa muush ciidda, mirishdhabaayaaye

    Xornimana wax kala muuno roon, inaad macsuuntaaye
    Naftii-hure mintidyaan arkiyo, xuud mushkiladayne
    Maduud yare maragtii baqdayoo, meehanoow filaye
    Marmarsiinyo doonkii cabsaday, malag ha qaateene
    Malafsadaha maaxdumi ha dhuro, miida beenta ahe
    Baq maacuudi buu taabici, oo masayrsane
    Mur haynoo walaaqeen kuwaan, malabka siinaaye
    Muluhmalahdaa laynagu makalay, haba la meereene
    Minja-xaabinteenii basaas, haw mir-kaco fiide
    Mas’uulkii canaadtami jiriyo, macangag yeelkoode
    Kolkay miirdillaacina Allaa, maamulkeed garane
    Miraa Maxamed saa u galay, ama labays maagtay
    Maamuus dhac weeyaan haddii, madal la joogaaye
    Waa waxaan afkaygana marayn, moogga haatan ahe
    Mutuxaadna uma baahanee, waan maldahayaaye
    Mucyilka u leeb waa midho berdiyo, maro hagoogaase

    Makaytana wuxuu yidhi kolkuu, berigii maansooday
    Maleegiyo Amxaarkii diroow, waaba noo mahade
    Oo mooraalka weeyaan hubkuye, Ruush ha moodine e
    Isna sheeg run aan midhif lahayn, Eebahay magane
    Shantu inay midoobaan kuwii, loogu muctisooday
    Muqdishiyo Hargaysaba dantii, lagu mataaneeyey
    Madaxtooyadeediyo shacbigoo, midig na siinaaya
    Haddaan beenna loo kala maqnaan, soo midh bixinteeda
    Waa inaan ma kala maaranee, meel isugu gayno

    Mabda’ eena guud waa ta saa, lagu muddaysnaaye
    Musuqiyo madhoodhaday wataan, macallin shaydaanku
    Madmadoow xilla igula jiriyo, maandhoow talo seege
    Kuwa macandideenii ku manay, Mooskana u yeedhay
    Maamuustii Soomaalinimo, inay na maydhaamin
    Mayalqabe kadeed baan rabniyo, hawl masaafo lehe
    Milayganina yuuc buu ka yahay, inaan milkownaaye
    Marxal dhaafay baan taaganahay, goor aad murantaane
    Naf meeqaan xun baa nooga daran, mootanaanshaha e
    La meerayso ciil waxaa karoon, mayd inaan nahaye

    Midna wuxuu jeer fog yidhi, laguna maahmaahay
    War ma dhabannadaydaa wajiga, lagu murmaayaaye
    Iddinna manaamadin marooree, maalintii Axadda
    Adduunyada mardabo waa jirtiyo, boob muquunsiguye
    Waxaa murugo iyo qoomamiyo, maaqashiyo ciil leh
    Maskax iyo garaad iyo wixii, muruqba kaa liitay
    Markuu adiga sharaftaad lahayd, kaa maroorsado e

    Malow bee mayrigii aadmigaa, maan wareer dhaliyo
    Markii lays mahoobiyo wataa, mawd ka xoogsadaye
    Maxmaxaysatadii Cawke yidhi, teer ku miidhaniba
    Mar kastaba dhac muuqdiyo hadday, maya la fiicnaatay
    Ooy magacii Soomaalidaan, kaa maldihi joogto
    Sidii loox aad maydheen iyadoon, loo masixin teeda

    Haddaad moobarayn kale gashaan, madhasho yeelkeede
    Markhay wayga duuf iyo xarrago, inaan mushaaxaaye
    Majaraar-dillaac baan warqado, maalmo sii qoriye
    Saddexdii markhaatiga noqday ee, magac rag uu yeelay
    Mindi xanaf leh baan qaadanoo, meeshii kaga goyne
    Maxaa yeelay ceeb maaxatay baan, ugu jiraa moole
    Madadaalo waxaan looga dhigan, maansadaan tiriyey
    Inay muusonow tahay waxaan, kaaga marag yeeshay
    Madluun baan ahaye sidan mujtamac, uguma maadeyne
    Maroor baan arkaye sidan mujtamac, uguma maadayne

    Tixraac: Garnaqsi: Maansadii C.M.A Dhoodaan. Qore: Maxamed C. Gurxan
    -------------------------

    40. UNEEXO 1962



    Uneexo wuxuu soo baxay bishii Noofeember 1962kii, waa Hargaysa. Kadib markii Xisbigii Nasrullaahi
    ee gobolka Soomaali Galbeed ka halgamayey ay afgambiday dawladii Soomaaliya iyadoo isticmaalaysa
    miisaaniyadii Jamhuuriyadda adeegsanaysana rag laga soo abaabulay Muqdisho Cabdullaahi Dhoodaan oo
    xubin firfircoon ka ahaa Nasrullaahi waa kii ka gilgishay aad uga dagaalamay. xumaaday
    majarahabaabinta iyo wahanka ay madaxdii Jamhuuriyaddu ku rideen halgankii xalaasha ahaa ee gobolka
    ka taabagalay. Kolkii afgenbigii Nasrullaahi hirgalay, magac cusubna ururkii loo bixiyey ayuu
    Cabdullaahi Dhoodaan ku mujaahidiin jabhad ahaa oo tababar ciidan loo u doontay Soomaaliya.


    Wuxuu Dhoodaan aad uga cadhaysnaa af-genbi ay ku samaysay dawladii Soomaaliya xisbigii xornimo doonka
    ahaa ee Nasrullahi ee gobolka Ogaadeenya ka halgamayey. Af-genbigaas oo ku riday ururkii iyo
    madaxdiisiiba kala biiq biiq iyo wahan ay kasoo kaban waayeen. Dhoodaan isaga oo canaanaya ragii
    madaxda ahaa ee siyaasadii ururka ee xilligaa u cirbixin waayey, qaddiyadda guud iyo halgamaayashana
    guubaabinaya ayuu gabaygan tiriyey.

    Waxaa kale oo uu abwaanku ku hanjabayaa in haddii arinta sida loo dhaami waayo uu meel hor leh ka bus
    kicin doono, midda uu dhigana mar dhagaha faraha la galin doono. Wuxuu dulqaataba, markii uu xaqiiqsaday
    inaan dawladihii kala dambeeyey ee Soomaaliya inna wax naruuro ah u haynin halgankii Soomaali Galbeed ayuu
    ka dhabeeyey hanjabaadiisii. Lix iyo toban sano ka dib gabaygan, bishii Maajo 1978kii ayuu Macallinku ka
    uruursaday Xamar oo tagay magaalda Herar, mucaaradna ku noqday xukuumadii Maxamed Siyaad gadhwadeenka ka
    ahaa. Gabaygu ma dhamma, inta aan haatan helay, wuxuu yidhi:


    Amxaaraa dhacaysoo inagaa dawlad dhalin doona
    War Soomaalibuu soo dhaw yahay dhamacdii ay haysay
    Idinkuna dhexdiinaa xumaan aad isaga dhawra
    Sidaasoo aan dhiidhiya ku daray tii aan dhaadhiciyey
    Kolba wiilashii loo dhisiyo madaxdii loo dhiibo
    Hadday tuug-dhurwaaliyo noqdaan reerka mid u dhaansha
    Inta dhawranaysaana soow kala dhaqaaq ma aha
    Oo Dhoodaan khasaaroobay soow layga dhigi maayo

    Dhaaxaan cabiid qaatay oo dhiba i gaadheene
    Dhegebsiyo in dooraan lahaa dhagaha sii daaye
    Idinkuna raggaan dhawrayoow nama dhaqaysaane
    Nin waliba dharaar sawd macaan weyga dhamayaaye
    Dabadeedna meeshaan dhisnaa kay iskaga dhaafye
    Sidaan gabay ku dheerayn lahaa dhuganba meysaane
    Kolaan Xabashi Dheemiyo Hawaas dheefta kula quuto
    Oon dhibi-shaxleeyo oon markaa hadal xun soo dhiibo
    Oon dawladeena oo dhan iyo duni ku dhoobaysto
    Dhabbayoow kalaan doonayaa inaan ku dhoofaaye
    Dhayal laygu haasaawo iyo maanso loo dhidido
    Iyo qoorta soo dhiibidii hayga dhawrina e

    Dhay baan lisaayee haddaan dhoobo qodayaaye
    Dhalinyaradii rooreeysay baan dhaca odhan geele
    Labadii is dhuun goyn lahayd waa isagu dhiibe
    Kolba dhagar ninkii doonibaan dhaan u rarayaaye
    Kusoo dhowra ceebtaan dhigaa waa mid loo dhimane

    Dhanqaryada walaalkeenba waw dhidid kulayl laaye
    …………………………………………………….
    Haddii aad heli karto ama aad og tahay meel laga raad goobi karo fadlan nala soo socodsii. Mahadsanid.


    41. UUS DUUGAD



    Dirqi gabaygu kuma fiicaniyo, waan darooryamiye
    Kaga dayasho door kumanoqdiyo, xaraf la doodoone
    Duxna kuma leh dheef lagu dalbiyo, ugu ducee ruuxe

    Dardarsiintu waw darantahaye, marindaygaw uroone
    Darsi ma aha la is baro xigmadi, way da' weyn tahaye
    War waa deeq Ilaahay baxshiyo, doobir gooni ahe

    Sidii hees la daran-dooriyiyo, koox la dananaysa
    Dad markuu darbuugado murtida, kuugu daadihiya
    Durbaan muusik ima daahiyiyo, duul xafida wiige
    Dumarna kaygu uma baahna iyo, daasad loo tumo e

    Dusha iyo haddan saari jiray, duud guradeeda
    Daldalaadii hore haatan waa, inaan ka daayaaye
    Gabayaddii aan duuduubi jiray, waan dabcinayaaye

    Maansada haddan soo dajoon, kaa dallici waayo
    Doqontiyo intuu ruux damani, noo qabsado daalac
    Dambigooda yey nagu dacweyn, garasho deel-qaafe

    Yaanan arartii kugu daalin waan, dooxi maansada e
    Afduub lagu raryaa iyo dirqiyo, xeel ku didiyaaba
    Duleedada Hargaysiyo kuwii, Xamar u daaduumay
    Durqun iyo dagaag uma kaxayn, umana dooleene
    Dacay iyo dulmiyo xoog raray, deyr ku galiyeene
    Dantase loo xaraystiyo macnuhu, nagama daahnayne

    Ujeedada aan soo daadajee, waxaan inoo doortay
    Su’aalaan daruuriyo xubnaan, meel ka daabiciye
    Jawaabaha diyaar ma u tihiin, soo dallicidooda?

    Dadkanaga dal kale qaar xukumo, dawladnimadiisa
    Duul shisheeye iyo qaarna waa, laaji dibadeede
    Hadday magacyadii kala duween, labada kee daw ah?

    Danoo iyo daleen soo qaxdiyo, caydh is daba liicda
    Dildillaacintiyo faalladaan, kuugu sii dariye
    Dun cas janana layliga dabliyo, darawal gadiidka
    Shibil daakhil rooriyo danjire, dibad wasiir aada
    Inta darajo wiil leh iyo kornayl, duuliye ah taagan

    Shaqaalaha wadani daacadnimo, loo dirdiranaayo
    Duqaydii dhashoo laajiyey, dacalla joogaane
    Wixii aabahood kala duwiyo, dulucudii yaa sheega?

    Sarkaal Danab ah madax doobisoo, dhibida daydaylan
    Dadkoodoo ajnabi duukhaya ah, kama diqoodaane
    Inay laba dariiq kala maraan, daw sidaw noqotay?
    Magacooda see u kala duween, duq iyo wiilkiisa?
    Dhalinyarada diirdiiraneey, taa ma laga dooday?

    Dibjir oday noqdoo lagu digtiyo, gacalka diifaysan
    Dumarkiyo darxumaday qabaan, daaman-ku-ciroole
    Dilka fudud dhalaan dabargu’iyo, jeel ku damug siinta
    Danqashiyo dareen iyo haddaan, doocba laga haynin
    Isma daboosha kaasaay dallicin, oon dugsanayaaye

    Daaqiyo dulaha ceelashiyo, doogga iyo rayska
    Wax kuu diidan oo durug leh, oo dibadda kuu saari
    Waxa kaaga daran eed og tahay, eed la dirirayso

    Adigoon dagaalamin haddaad, dood wax kaga weyday
    Daliil saas ah ruuxii hayow, kaa dafiri mayno
    Intuuse daallin baas kaa dalbaday, dumi arooskaaga
    Kol haddaadan suu kaa damciyo, danaha guud eegin
    Dawo ma lihid shaydaana wuu, kuu dabbaal-degaye
    Waxaad deydayeysaana waa, duunyo aan lumini
    Dadka iyo dalkiisaba maxaa, lagaga uusduugan
    ------------------------------

    42. WAA LA MULKIYEY



    1960kii bishii June ayuu abwaanku tiriyey gabaygan wuxuuna ka tiriyey madashii calan saarka ee gobolada
    Waqooyiga ee Soomaaliyeed. Codsi ayey usoo direen Cabdullaahi qabanqaabiyayaashii shirka, siyaasiyiin
    Reer Waqooyi ah, iyo salaadiin Ogaden ah oo wada jira ay kaga codsanayaan inuu ka soo qeyb galo xaflada
    calan-saarka oo ka dhacaysay Laan-mulaaxo. Siddii buu yeelay abwaanku gabayo badana ka tiriyey halkaa.

    Waxaa gabayadaa ka mid ahaa kan hoose oo aan intan uu hadda ka hayno. Wuxuu yidhi:


    Nimanyahow muraad gabay haddaan madal ka sheegaayo

    Hadalkii muctaad aan u noqdeen muhindisoonaayo

    Horta inaan ka maansoodo waa laygu maleeyaaye

    Mugga horase taan mooday baan magac u sheegaaye

    Qodob waliba waa ii mubaax kanise waa miine

    Kollay reer miyaad baan ahoo waan malaasnahaye

    Magaalana waxay ii ahayd maalin arageede

    Makaahiila jeer baan ahaa mini Abraahiine

    Ina Macallin baa la i yidhaa nin u muraad loowe

    Hadda midh SNL aan noqdee waa markii hore e

    Waxaan mnuhindisoon een haatan saa ugu muraaqooday

    Ee maanta mooyee ku jiray milicda Doolloode

    Mustacmaar xunbaa joogayoo la isku maandhaafye

    Oo waliba minanaaradaa muruqyo roonaaye

    Makhluuqaadkii maashaasi waa murugadaysnaaye

    Qalbigaa madoobaa oo laftay miridh ku yeesheene

    Muggood bay qabeen ciilse waa lala madluumaaye

    Mushtar oo dhan waa laga muxsaday maalkii uu wadaye

    Macatabyo hooya oo ka taga Maxamed diintiina

    Muslinimana sii daaya bay maya ka taagnayde

    Siddii kalase waa loo mulkiyey meheradeediiye

    Aniguna middaasaan jeclaa inaan ka muudaaye

    Dadku nolosha miigan hadduu maad u garanaayo

    Qof waliba middiisuu mindhaa maaradeed qabane

    ...

    Soo raadi inta maqan.
    --------------------------

    43. XAAJADII 1976



    Xaajadii Macallinku wuxuu tiriyey dabayaaqadii 1976kii. Wuxuu ka hor tiriyey guuto hubaysan oo ka
    mid ahaa Jabhadda Xoraynta Soomaali Galbeed oo tababar kusoo dhamaystay xeradii ciidamada qalabka
    sida ee Soomaaliya ee Qoriilow la odhan jiray. Waxay guutadaasi kusoo jeeday gudaha gobolka
    Soomaali Galbeed ama Ogaadeenya oo dhaqdhaqaaq xooggan oo xornimo doon ahi ka jiray muddo dheerba.
    Wuxuu ka mid yahay gabayada Dhoodaan kuwa loogu jecelyahay, waana gabay taariikhi ah. Wuxuu ku billaabay:



    1. Waagii hummaajidu ahayd, halabadii guusha
    2. Xaajadii huluulaha gashee, haatuf ka adeegay
    3. Xaajadii halaagguba ka dhacay, ee huqdiga reebtay
    4. Xaajadii hurgumadeedu ay, heerka culus gaadhay

    5. Xaajadii hadhkii loo fadhiyey, geeda hoos badan leh
    6. Xaajadii habeenkii ardaa, lagaga haasaaway
    7. Xaajadii horseedkiyo ergadu, waayo ku harraaday
    8. Xaajadii halyay daacadiyo, hanaddo loo soocay

    9. Xaajadii cirroolaha hufiyo, hebelo loo doonay
    10. Xaajadii markay hoga gashaba, la isku haaraamay
    11. Xaajadii hagaag diidayee, lagu heshiin waayay
    12. Xaajadii hirgali wayday ee, hadal ka soo daashay

    13. Xaajadii hagoog iyo waxay, sir u hullaabnaydba
    14. Markay hoos u jiidaan waxay, kor u hayaantaaba
    15. Humse iyo waxay qoomamiyo, hibasho keentaaba
    16. Belo ka hig lahayd iyo waxay, baas la huguntaaba

    17. Markii heedaddawgii batayey, dhiidhi huri wayday
    18. Hurdufkiyo haraatida markii, rag isku haaneeday
    19. Ninkii libinta soo hoyi lahaa, hiilkase u baahday
    20. Habarwacad kuwuu ula tagee, hilibka soo mooday
    21. Ee horwaynka say ula dhacshaan, kaga hadhee diiday
    22. Halgaaddii isaga loo wadiyo, hootadii nacabku
    23. Nimankii hagraday maalinkay, hanatayee laysay
    24. Habboonaatayey siduu u yidhi, jeerkii Gabay-hawle
    25. Isba dhinaca hoomaydaybuu, maalintaa hadayee
    26. Anna waa habkiisii waxaan, haatan leeyahaye

    27. Maansadaan haloosiyi jiriyo, qayladaan huriyay
    28. Haw liicinaay waxaan hayoon, dhab u hanuunshaaba
    29. Marna Xabashi huura leh Lixlaha, kula haliilaaba
    30. Marna hagar u daayoon rasaas ka haqab waayaaba
    31. Marna badaw hunguri doonayaa, harag u jiidaaba
    32. Marna haatuf been sheegayaa, hadal dhacsiiyaaba
    33. Marna laba hadraysaa cidlada, ku hindisoodaanba
    34. Marna horintii jaadka u fadhiday, male habeeyaanba
    35. Marna kii dharaar loo hanjabay, uu ka haajiraba
    36. Marna kii hublayn waayayee, heerkii lagu dhaafay
    37. Soomalidu maxay noo hayaan, socoto haybshaanbee?

    38. Hambalaalaqsanidaan arkiyo, hirarka ay fuushay
    39. Iyo sidaan jid loo haysan iyo, hilinka ay doontay
    40. Hiinraagga feedhaha waxaan, hiririgleeyaaba
    41. Kolla waxaan hammiga fooraroon, hadalka daayaaba
    42. Kol waxaan halmaan aawadii, huga illaawaaba
    43. Kolla waxaan is haadraaciyoon, maadda la hintaabe
    44. Kol waxaan hiyiga wayraxoon, gacal huruufaaba
    45. Kolna hoobadnimo jiibiyo, gabay ku heesaaba
    46. Kol waxaan higgaad ay fahmaan, hoga-tusiyaaba
    47. Kolla tixaan higaagga u xidhiyo, haar ku dumiyaaba

    48. Halgan saasa taaggay waxaan, soo huddamiyaaba
    49. Waxay dhadiyo haydh-haydh madaw, ku humbullaataaba
    50. Hummaaggaa waxaan fiiriyoon, daba huleelaaba
    51. Dhankay ugu hubleeyaan waxaan, ula hashleeyaaba
    52. Himbiriirsi oohina waxaan, daba hiqleeyaaba

    53. Kol hadduu dadkaygaa hurdee, hoorri dhacay toosay
    54. Horta anigu holacaan qabiyo, hibashaday dayne
    55. Eeggaanan haadaa dhacayn, halacsi mooyaane
    56. Oo naftii aan haaraami jiray, hiif u celinayne
    57. Oo inaan hawoodiyo karaa, inaan hadaaqaaye

    58. Nimanyohow hambaabiray haddee, heeganka u taagan
    59. Hankakoobsanayee maanta saan, ugu hadhuub qaadnay
    60. Inkastoon hannaanku u ekayn, kaynu ku hungownay
    61. Himmadaan la soo boodnay waa, loo han weyn yahaye
    62. Hayaankaan raraynaana waa, geeddi hawl badane
    63. Dhexda inuu hadhsado kii rabow, waa ban hoolane ahe
    64. Oo kii haro biya ah moodiyow, waa harraad kulule
    65. Oo kii hoyasho guri doonayow, waa cidlaw hadafe
    66. Oo kii hadimo diidayow, waa naftaa huride

    67. Kii xoola haabhaabanow, kama hodmaysaane
    68. Kii hadaaf xarrago maagganow, haaruftaad bixine
    69. Hayeeshee halaaggiyo innagoon, halasahaa jiidhin
    70. Hareer joosan maynoo filkeen, haybad naga roone
    71. Hawd iyo Jabuutiba xornimo, waa ka habartoodee

    72. Oo haynraaf dhulkoodii gabiyo, heecay bay noqone
    73. Wixii lagu harreenshaana waa, hoo adays gabaye
    74. War ruuxii huleelee ka taga, hogobka ciiddiisa
    75. Hayntoloshkuu maganta u noqduu, abid ka hoosayne
    76. Hamuuntiyo dadkaan sheegayow, waxaan haliilayno
    77. Waa dalkeenna hooyoo xornimo, lagu hoggaanshaaye

    78. Wallee hibada guushiyo sadkaan, u hanqal taagayno
    79. Cadaw inaad hankaagtaan raboo, idinla heesaaya
    80. Oon ku lala hardamayoon ahayn, la is hujuumaayo
    81. Oo hadimmadiinnii wadaa, qodaya haadaane

    82. Nacabkii hoggaan kugu xidhee, heerya kugu qaata
    83. Hantidana bannaan kaa tubee, hoygii kaa bixiya
    84. Iyo wixii ku hoosaasiyaa, waa isla halkiiyee
    85. War haw u kala hambaynina dagaal, haayirkiyo tuugga
    86. Oo sidaa xornimo aan helliyo, hodan ku raadceeya


    Gabayga waxaa noo soo diray Cabdi Cumar. Mahadsanid
    --------------------------

    44. XAAWO IYO AADAM


    Gabaygan lagu magacaabo Xaawo iyo Aadan, dadka qaarkiina laga yaabo inuu u maqlay Abuuristii Aadmiga,
    wuxuu ka mid yahay gabayada Dhoodaan oo ay runtii adag tahay in la kala jeclaysto kuwa loogu jecel
    yahay, xilligii uu soo baxayna loogu dhagaysi badnaa. Sida caadada gabayada Macallinka oo dhan ah,
    waxaa dhex yuururta gabayga xikmad gaamurtay.

    Xaawo iyo Aadan waa gabaygii Cabdullaahi Dhoodaan uu ku hantiyey billadda gabayga Soomaaliyeed mar
    hal-abuurka Soomaaliyeed oo dhan Mogadishu lagu tartansiiyey. Kaalinta labaad markaa waxaa galay
    Cadhays Ciise Kaasrshe.




    Wuxuu yidhi Macallinku:

    1. Ilaahay markuu dunidan godey, ees giraangiriyey

    2. Isagoo quruumana gadiyey oo, gab kaga siiyey

    3. Sow Aadan oon gacal lahayn, gegi masoo taagin

    4. Sow Xaawo feedha godan, ugama soo goynin

    5. ………………………………………………

    6. Ninba sow geyiga Eebbahay, geesta kama raacin

    7. Goosan waliba meeshii uu tegey, sow rag kama guulin

    8. Oo Geeska Afrikaad sow annaga, Guulle nama keenin



    9. Adhiyo geel gammaan iyo lo'iyo, geedo kala jaad ah

    10. Biciid gees leh garannuugtiyo, goodirkiyo cawsha

    11. Geriga iyo deeriyo gunburi, goray hadaafaaya

    12. Golcastiyo dabataagta iyo, guunyo dananaysa

    13. Gabbadow shabeel gaatamiyo, haramcad guuxaaya

    14. Maroodiga gollaha daaqayee, wada gaboodyeystay

    15. Afka laguma wada gaadhiyo, gaar u kala sheege

    16. Waxaan godollo waxaan gowracniyo, qaar an gadannayno

    17. Iyo gurada qaar laga koroo, orodka gawsiiya

    18. Iyo dhul aan gasiirado lahayn, gu'guna seegeynin

    19. Oon dabeyli guri kaa rideyn, dahabna guurtaas ah

    20. Durdur aan go'ayn goof birqod ah, webi gufaacaaya

    21. Iyo beer dhaqsaba kuu go'doo, godadka loo jeexdo

    22. Sow gorodda Eebbahay waxaa, nooma soo geline



    23. Guud ahaan Soomaalidii sow, gees isuma raacin

    24. Diintuba gallade sow Furqaan, laguma gowriirsan

    25. Gaban iyo gabow sow qur’aan, gawda kama saarin

    26. Waqti gudub waqtina gaadh waxay, goortu noqotaaba

    27. Barwaaqadii gadhoodhiyo nimcadoo, gililicdaa haysa

    28. Shayddaan giblani waysagii, xeebta soo galaye



    29. Gardarriyo waxay suubiyeen, caado gogoldhaafe

    30. Rag bay inay gadh qaataan rabeen, amay gumeystaane

    31. Geedaafadaana Soomaaliyey, waan ka gubanaaye



    32. Axmed Gurey intuu subax guntaday, sow shir uma guulin

    33. Sow gulufku qaylada dhulkii, guure kuma jiidhin

    34. Sow Gal iyo Caameer farduhu, gaasas kama keennin



    35. Geeridu xaq weeye sow cabbaar, laysma guubaabin

    36. Gamuun dhoobe leeb iyo gantaal, xadhigga loo giijo

    37. Garmaqaate gaalleef mindiya, gudimmo xiireysa

    38. Gamas waran billaawaha gayaxan, seef gal laga jiito

    39. Iyagoo hubkaa gacanta iyo, geesinnimo haysta

    40. Sow gaashaandhig weeye dagaal, uma garwaaxeedsan



    41. Nacabkii garbuhu sow ma jabin, way gaggabiyeene

    42. Gorgorkoo cuniyo sow darxumo, goobtii kama raacin

    43. Sow gaardaymoode ee cabsiyu, kama gariirsiinin

    44. Guryihii faqriga sow kolkaa, dani ma gaadhsiinin



    45. Kama gudose geed baa la yidhi, neef la gowracaye

    46. Goommane dugaagguba ma karo, goobis kala jiife

    47. Intii wiil gaboobaa nimani, way gabbanayeene

    48. Goonyaha dhulkeenniyo waxay, badaha gaaftaanba

    49. Illayn tuug dadkoo gama'san, waa soo galbanayaaye

    50. Gasadeenna iyo sow ma iman, ciidda gudaheeda



    51. Sayid Maxamed sow kama gilgilan, xumihii loo geystay

    52. Sow gabayadiisii nafluhu, kama galiilyoonnin

    53. Gurmadka iyo sow qaylo dheer, lama galaayuusin

    54. Kolkaa sow fardaha gaamuriyo, geenyo lama fuulin



    55. Af-gumaas Shanlaha goyska iyo, Giirre Labammaar ah

    56. Jigre-gaab hilqadlaha gadhka leh, godane Maadhiinka

    57. Wajaf gowso weyniyo rasaas, gumucu qiiqaayo

    58. Iyagoo gunaanaday naftoo, weliba gaadiid leh

    59. Geydh kulul Daraawiishtu sow, uma gadaan-saarin.



    60. Cadaawihii galdaasayey sow, lama gawaanraacin

    61. Ha galgalato sow laguma dhigin, way gasbanayeene

    62. Sow guduri xuurti ihi ma cunin, waa geddii hore e



    63. Kolkay taladu gow joogsatayoo, ciiddan laga giigay

    64. Gafuurro-cadde sow Reer Galbeed, ficil ma soo goohin

    65. Giddigoodba sow maalintaa, nooma gacanqaadin



    66. Dusha guudka xarunteenii sow, lagama soo gaadin

    67. Dayuurado garnayl tuuri sow, weerar kuma gaacin

    68. Taleex sow gelgelintaa ma noqon, ama gabaaddiirta



    69. Gambo xidho ma yeelaan kolbay, gobise liicdaaye

    70. Gujo qudha xornimo kuu jirtana, waad u geyllamiye

    71. Inaan gibisha tuurnoo caqligu, naga galoofoobin

    72. Sow rag is galaalaa mar kale, uma gallaydhyeynnin



    73. Guhaad baan qabnaye sow indhaha, looma guruxsiinnin

    74. Ha Noolaato geeraarkii sow, laguma soo gaabin

    75. Galabtii caddaankii ogaa, goobta Dhagaxtuur ah

    76. Galow ciyey haddii ay maqlaan, ama galool foodhyey

    77. Sidii gaban carruureed ilmadu sow, ma gobo'leynnin

    78. Hashiise dhowrka jeer gaaggaxdee, layga gudhinaayey

    79. Lixdankii anoo gool ah sow, gaaxdii kama maalin

    80. …………………………………………..



    Soo dhammaystir saaxiib.
    ------------------------

    45. XULLUB SOCOD 1975



    Xulub Socod wuxuu Macallinku unkay 1975kii isaga oo jooga magaalada Hargaysa. Waa gabay dhaxalgal
    ah oo uu Soomaali haddii hadal wax daaweeyo dhinac walba wax kaga tusay. Siddii caadada u ahayd
    Dhoodaan xikmad qafilan ayaa gebiyada sare haysa gabaygan. Wuxuu yidhi madaxiisa Allaha raajiyee:



    Xaashaa lilee beenta, waa laga xishoodaaye

    Hadalna wayga xaraansanayd, xigashadiisiiye

    Kolba gabaygu meeshuu xuliyo, maanso xubinteeda

    Markaan helo xusuus muuqateen, xaraf ku miisaamo

    Xariiqdiisii waa inaan marshoo, xididkii raacaaye

    Maantana xaggii uu jiray baan, kaaga xaadirine

    Anoon xerada Soomaaliyeed, xumo ku sheegaynin

    Xog ogaaal dabciga waa inaan, ku xabbad qaadaaye

    Allow xoolo keen buu yidhaa, kii xaniif ahuye

    Xoogaa dharaartuu helee, loogu shubo xeedho

    Xusbadda u horaysaaba waa, Xaali la ciyaare

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe

    Barashada xageediyo cilmiga, kii aan ku xisaabno

    Shahaadooyinna u xaadiree, dhowr xilliba qaatay

    Xafiis kaligii uu maamushey, xiiso ka hayaane

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe

    Xirfad iyo garaad kii isbiday, ee xornimo gaadhey

    Xeebaha dhulkiisiyo ma baran, geed xanjaala ah

    Xukunna maa la ii dhiibto buu, xuuxda la hayaaye

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe

    Xaqsoornimada kii laga rabeen, xeerarka u dhiibno

    Miduu ximiyo miduu xaasidiyo, miduu xabaalaayo

    Iyo miduu xanaaq kula dhaciyo, miduu ku xayraamo

    Iyo xamaga qaar uu hayoo, xaangabshoow fudude

    Xujur galiye saasaa batiyo, howl xanibayaale

    Xannaaniyo wanaag kii mudnaa, xaabuq baa dilla e

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe?

    Xalaal quute kii sheegan jiray, ama xadraynaayey

    Xaabxaabka dagan wuu yaqaan, inuu u xeebtaaye

    Wuxuu ribada xoogaa faraha, kaga xantaystaaba

    Hadhowbuu xashimo buuxsadaa, xaydhna bararaaye

    Boolida xantoobayso iyo, xagafsi mooyaane

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe?

    Is xalxalidu way fiican tahay, la xaragoodaaye

    Intuu xabawarkaa yahay aduun, ee xiqdigu yaalo

    How xilan xariirtoo dhan, waa la iska xooraaye

    Dadku inuu xamaashaa ka roon, inay xaraamaane

    Xikmadaha asaageen watee, xoogga lagu yeesho

    Rag Allow maxaa naga xayira, waa xujiyo yaabe?

    Adduunyada xinbow yaala iyo, xadhig maleegaase

    Xaska haatan laysugu jiree, gool xawariyoobay

    Xadaafiirta maakiban hadaad, yaraha xaalayso

    Xodxodada wanaag ha u malayn, waa xarfado baase

    Xanbaariyo tabcadi dhaaftay iyo, weerar ku xabbaadhe

    Xurmo laysku gaadaa jirtiyo, xeelo dhabar wayne

    Xaataa hadaad odhan lahayd, muu xayi u sheego

    Xublayntiyo is xuuraanka iyo, xooftadiyo baaqa

    Xulub-socodka goob xaadhashada, xagarro food saarka

    Xudh labixida laas xadhandhansiga, xooxsi kala boobka

    Xufuufaynta xabag giijintiyo, xeego daba roorka

    Xagagabadka xoodaanmiskiyo, xabag dhunkaal siinta

    Xuduud dhowr xamaan waabashada, cimilo xayndaabka

    Xaskul guradka xigin faagashada, maylimo xaquuqa

    Xalaash tumadka xanaf taabashada, waramo xiirsiinta

    Xakab dhigadka xalay oon baxsiga, xorod karkaar goynta

    Xaq duudsiga dantaa xurursadkiyo, god u xayaanbaynta

    Xidhiidh tacabka xarun booqashada, xaafad tamashlaynta

    Joornaal xaradhka duulaan xirsiga, qolo xajiimaynta

    Run xasaynta been iyo xasarad, xayn isugu yeedhka

    Xusul duubka xoon beerashada, hadal xawaasheynta

    Xasil doonka xadataysigiyo, xannano oodayska

    Xaladaynta xaashiyo qorkiyo, war isla xaydxaydka

    Xis ka luminta duur soo xulkiyo, xuub isagu gaarka

    Xaad u fudhida xowdheer qarsoon, xoodh iskaga siibka

    Xareed awdka dhoobada xargagan, haamo ku xamaynta

    Xatooyada is daba xiinka iyo, xaajo qiran waaga

    Rag xaftiyo xigtoodaba ka maal, oo xunbo u reebka

    Xoday iyo xangeeyo u liskiyo, xoor dusha u saarka

    Xanfarkiyo xugtiyo toobinkiyo, soo xinjiro nuuga

    Xashiish buulka xaasaan dabkiyo, xaabo guratayska

    Xawaaraha ka dhacay xuutaddiyo, xuunsho dalandoolka

    Xanto gaadhay xidinxiidka iyo, jiif xamili waaga

    Adduunkii xasili maayo oo, laysla wada xiiqye

    Xiddigiyo markii aad waqtigan, xaalufka ah dhowrto

    Xunguguro tirsiga faalku sheeg, oo ximroow baxayee

    Qoladii xagluhu ay dabcaan, xays balloow di’iye

    Siddii xamar gammaan bay walee, u xakamaysnaane

    Hadaad xaydaan xaydda Soomaliyeed, sii xiribo baadhno

    Inagays xakaaree kolkaan, muran xidaynayno

    Murti baan lasoo xaadiraa, waliba xeel dheere

    Xagtimaha dhexdeenaba waa, ka xantanaynaaye

    Xurguftii aan weynaynba waan, xarakadaynaaye

    Markaasaa Xirsiyoow Xaashi daa, lagu xabeebtaaye

    Is xaduurintaas oo kale iyo, xararoow mooyaane

    Xurfadaha gumaysigu qotiyo, dabinkuu xoodaayo

    Xaqiiqada waxaynaan arkayn, taa xanuunka lehe

    Xidaarnimo maxay tari haddaan, la is xil-qaamaynin

    Wixii nacabka layskaga xajaa, sow xarbiga ma aheee
    -------------------------------------

    46. XUURAA BAF



    Baadiye raggii joogi jiray, balad markuu aaday
    Hargaysana u baysala-dhawdiyo, taa Baandiraba
    Boqolaal waxay igu tageen, been iskaga noole

    Budhcad suuqa maraysatoo, badan kuwii raacay
    Ilbaxnimadii lagu baaqyeey, baro yidhaahdeene
    Bandarada asluubta leh iyagoon, wali la baashaalin
    Hal bootaalaa jiita iyo, koox ba’naano ahe

    Badh saaqida iyo tuug miidhan bay, baasha ka ordeene
    Badhaysaha warkii lagu qubay, barako moodeene
    Barbarkii xumaa bay ileen uga bilaabeene

    Wixii edebta lagu beelayee, bi’in lahaa ruuxa
    Loo baratan waxay moodayaan, buro la dheeraaye
    Basarxumo magaaloo dhan baa, u biirta dabadeede

    Beryo iyo kolkay bilo jireen, baarqab la ismoodye
    Markaasay qalbiga buuxisaa, inay wax boobaane
    Babaw bay noqdaan iyo markaa, xuurta baalka lehe

    Kuwii baabadaa lagu ride, booca dheer lulina
    Isma bixiso booraan libaax, inay ka baydhaane
    Bahalay sidaa kaga dhigeen, beer walaal cuniye
    Bani-aadminimadii wakaa, loo badalayaaye
    Berri garasho uma dhaafsaniyo, uurta buuxsada e
    Barkhad iyo balaayana ma oga, kii bishaaro lehe

    Midkii boolaxooftiyo la kaca, baanis iyo guuxba
    Durba waa ka baybaysadiyo, camal barooreede
    Marna waa ka booboodayee, soo batarin dheele
    Isagoo rag kala baayacday buu, boqor ismoodaaye

    Baguu odhan hadduu badhi liqana, baarri buu noqone
    Haddii nacabkii baabi’in lahaa, beesada u dhiibo
    Ballan qaadna loo raaciyiyo, biro dhalaalaaya
    Ujeedada ma baadhiyo inay, boogi daba taalle
    Ma baaldhigo xuduudka babcan een, laga dul boodayne
    Farxad iyo bislaysaa gashoo, wuuba bararaaye

    Shir bilaada laysaga wiciyo, talo la baandheeyay
    Hadba baalna laysula rogoyoo, buuqii lagu daalay
    Barta laysku raacee wanaag, badi la doormoodo
    War waa taa in lagu beegsadiyo, xaajo loo bogaye

    Arrinse buug lahayd oo ma jirin, gaadhay beeshanuye
    Dhulkan fadhato baahnayd sidii, loogu galay bowdka
    Dal bannaan u yaallay heleen, deedna boolyada e
    Baabsiguna taasuu ku yimid, uma badheedheene

    Innagoon baraarugin kuwii, buunka noo tumayey
    Intay diratay niman buufinno ah, ooy barjaha siiso
    Ooy baagamuudiyo gurteen, wiilal baadiyaba
    Ooy baaxadsooriyo dhigeen, badaha xeebtooda
    Buntukh iyo banbaanadii dhulkiyo, waliba baasuuke
    Baas iyo balaayaba intay, badaw usoo dhiibtay
    Is burburiya waa waxay ku tiri, oo is baacsada e

    Innagoose dad weynuhu badqabo, bulannay laakiinse
    Budda waxaa na dhigay weerarkay, nagu butaacsheene
    Iyo baaqigii lagu dirqiyey, Bii-Emkii gubaye
    Ama baylahsigii xoolahay, bililiqaysteene

    Markay baqatay xuuraa baftii, ina baduugaysay
    Barbaar fulaya baayacmushtari, boorso jiidanaya
    Oday boxosh ah balabaadka iyo, baanda jaahilaba
    Nacas buunshe leef ah iyo hangool, ay billado siisay
    Oo balanbal reeraha bada oo, ba’an ma waayaane

    War birmadkay isagu sheegiyee, lagu bilkaydaayo
    Iyo cadowga booriniye shacbiga, baygagshoo dila e
    Ballidu qaadi maayaan kollay, beelahaa idile
    Adhyo badan lo’dii balaqsigiyo, boqolka geel dhaafay
    Iska daa barmiil loo gadiyo, baaldi loo horiye
    Birqodkoo bilaashayba qaar, balalo gaystaane

    Biyo ceel barwaaqaqda dhulkiyo, meel bur iyo doog leh
    Barkad lacag ah kii uga raree, beecso yidhi jaalle
    U bakhtii buktiyo xaaluf iyo, oon busaarad ahe

    Kuwaasaa shacbigii baaba’shoo, waa bas taladoode
    Baqoolahay xaggaa uga rareen, bacadkii jiilaale
    Biji dheer hangool lagaga xidhay, bawdadiyo qoorta
    Baagada wakaa loogu qoray, boqon dhawgoodiiye

    Inkastoo bur-ciid lama madhshee, saa naloo buriyey
    Dhagaxa buuraha kama yaree, waa bidhbidhateene
    Mana baraad la ee way barteen, kii boqnaha goyne
    Billowgeeda qolihii leheey, godobtan baahaysa
    Rag badheedh xumaan ugu tabcooy, buubsataa jira e
    Ummaddii badbaada jarteen, nabad u baahnayna
    Waxba booqan maayan iyana, baan ma sugayaane
    Bulshadii abuurtte colaad, baaji laga waayey
    Is bariinta diidee cidday, buurato aan dhawro
    ---------------------------

    47. YAA DIRSADAY?


    Damiin macalinkiisiyo isagii ha is dacweeyeene

    Ninba dowgu leeyahay kolkii dooda aan u dhowro

    Ardaygii da' loo yeedhiyee diminta miim saaray

    Kol hadduu tacliin doonayayoo deel xafidi waayey

    Garta haddaan la daahayn isaga sow danbigu ma aha



    · Aniguna mudada doorka een ciidho diriraynay

    · Ogaadeenya cadawgii dafiyo daadufkii sirayey

    · Midna kama dabooline dirkaba wawga digay dhaaxe

    · Dabaalsiiyey hadal diiriyiyo sheekho duur xul ahe

    · Mar u daday baryana daahay oo dooxay maansada

    · Daraf iyo dhawaaqii anoo dacalba gaadhsiiyey

    · Tix aan sogordihiyo faallo dheer miday durduurtaanba

    · Danaaniga la garay muusanoow inuu ku duubnaaye



    · Nin dalluunshay baaq inaan ahayoo qaylo dananayso

    · Dusha guud naxwaha sidaa ha u dareemeene

    · Darxumadaan ka qaylyaayey iyo dulucdii hoosaysay

    · Ujeedadu halkay daaranayd baal ka daawade



    · Mid ka dude ee tii kale macnaha looma daadagine

    · Aan ku daalo taagay amaan seego danahaye

    · Faqna durugsadoo ruuxba ruux laysku wada daarye

    · Warar laga danqado duulba duul ha u dawaafsheene

    · Dadku badi sidaa iyo darteed haba dadaaleene



    · Dacdarada badhkeed iyo wixii dilay Ogaadeenya

    · Duleystiyo daldalihii xaggaa ugu dammaan leeyay

    · Oon laba dugaag idhi mid bay daaqad ka arkeene

    · Waligoodba dabarkii hore oo duuga bay garane

    · Inkastooy dakano taa ahayd oo dulkaba tiilay

    · Wax soo degay ammuur nooga daran tii darraatabe



    · War daabaana qaadka ay matali dawlada Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Rag ninkii ku daandaansda ee durqin u jeeda

    · Dood iyo dagaal baa mid uun lagaga duufaaye

    · Danqashiyo waxaa murugo kulul dibirta qaarkeede

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Duumiyo xanuuniyo adooy diifi kugu raagtay

    · Dugduglay ha joogtee adoon wali kasoo duudsan

    · Oo deyr-xumaad yahay waqtigu ama diraac dheerba

    · Hadduu gaas col waa dumi jiree lagugu soo duulo

    · Kuray daqaqamoo tagay halkuu daaqi jiray geelu

    · Galabuu kaaga soo digay inay doonyo ka carrawday

    · Makhrib dabadii goor ay ahayd waa cawaw darane

    · Ooy damug kusiiyeen xeryaha diricyo soo dheelmay

    · Ku soo daaya adigoo leh oo doobke uuminaya

    · Colkii doomanaysaa hadduu weerar kugu daacsho

    · Geelaagii oo dihin haddii lala dawaareeyo



    · Deris nimaad ahaydeen adigoon qaylabaw diranin

    · Durba hadduu kusoo gaadhoo doodi kugu dhaafo

    · Digdigtiisa orodkaad tidhaa wuu ku daaficiye

    · Isagoo dalleen weyd ah iyo daaci kugu sheegay

    · Oo daali maayo leh kolkaad aayar daba liicdo



    · Gudcur damug ah goor ay ahayd oon dayaxu muuqan

    · Waddadaba hadduu kaa duwoo duur fog kula aado

    · Dariiqaba intuu kaa lunshoo dogob ku jiidhsiiyo

    · Markuu dalawyo baas kaa ridoo dawgii kaa lumiyo

    · Intuu darafta xanan kuugu maro ama du’ soo leexdo

    · Dabragoyn intuu ugu dhuftoo dadab u sii baydho

    · Duulkii geela loo waday hadduu diilintaa u jeedsho



    · Damaacina hadduu galo si uu kaaga darib quuto

    · Dilaal iyo haddii uu malaal kuu diyaarsanayo

    · Daldalooladaadoo batiyo dabacsanaantaadu

    · Dabiib uu ku naaxiyo markay daawadii noqoto

    · Dallada iyo guushaadu waa dabar gu'iisiiye

    · War duunyada raggii kaa dhacayee dawrshay xeradaada

    · Ogow daalinkaad aamintay baa kaaga sii darane

    · Dingaraaraduu kugu ladhi tii dagaagnimo e

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Haddaanse reerka deyrku u adkay dagagar mooyaane

    · Libaaxii dinaahshee ciyaa waaba kuu digay

    · Markaasaad duddada oodataa ood dab shidataaye

    · Marse hadduu duleedkaaga yimid diilalyana hayso

    · Isagoo dibnaha kaa xidhayoon maalka didinaynin

    · Hurdo-dakharta leylkii ahiyo duhurkii mooyaane

    · Intaad dibadda jogtaba hadduu soo daf odhan waayo

    · Oo duunyadii eber ka dhigo amuu dad kaa laayo

    · Labada aar ka dalandoolayee aamusaa darane

    · Soomaaliya dabcigu waa tabtaa daacad ay bidiye

    · War daabaana-qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Daruur curashii maagan iyo daad arlada buuxsha

    · Markay di'is diyaarka u tahayee qayo udgoon daacdo

    · Tiixa diliqle mooyee intaan dhibicdu soo duulin

    · Qaanso-roob daliigani hadday baal iskaga duugto

    · Unkadkiyo daryaankeeda baxa amase dawdaw leh

    · Danabkiyo hillaaciyo waxay dununucaysoo dhan

    · Allaaba waa dix ay soo rogtiyo doox waraabsama e

    · Hufo iyo dabayl bay noqdaan diririgteediiye

    · Ha ku daalin waa duuf xareed laga durduurtaaye

    · Daadufnimada Soomaaliyee durugsiga u jeeday

    · Dubaaqa iyo ra'yiga keen ah buu saa u dumiyaaye

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Annagoo dalkaa weyn leh oo dad iyo maal buuxna

    · Ninka yidhi duq weyn baan ahayoo raba daryeelkiina

    · Ee daakhilkiinaa ma jiro laba ka doodaa leh

    · Waa shay dantiisa wuxuu noo dirqiyayaaye

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Dux ay nagu qabaan bay darteed noo dalfinayaane

    · Kolba taladii door noo ah bay daaf ku ridayaane

    · Indho-duubka saasay wax badan nagu duduubteene

    · Waxay dacayda nagu jiidayaan dawlis xoog badane

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Dubaax shiilan bay naga heleen oo dalaal tubane

    · Beryo inay na darandooriyeen oon usii dararay

    · Dawarsiga carbeed inaanu nahay daasad lagu qaato

    · Dalbashiyo in magaceer baryada dibada loo haysto

    · Daabaqad in laynagu dhuftayoo doofil nagu heesay

    · Ninka yidhi duq weyn baa ahayoo raba daryeelkiina

    · Adna dalandalkii baa tahayoo weydin daadihin leh

    · Xagna dabinka saan ugu galloo noogu rido daanka

    · Iyo si uu cadkeena u dubtiyo daabax nala maagan

    · Kaba dacar khadhaadh ka i dafaye ka i dagaa ba'ane

    · Dirgashaduuba naga dhawrayaa digatir mooyaane

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?



    · Dagdagluhu darbadahoodu way sii dalacayeene

    · Kuwa sharaftideenii dafiray amase noo diidan

    · Dugsan mayno inaan daa'inkood diriro mooyaane

    · Qof aan doocba hayn iyo ma oga kii damiin ahuye

    · Damiir laawe iyo dawdar iyo doqonna yeelkoode

    · Danbi kuguma haasaawin iyo been dacaayad ahe

    · Runta inaan ku diirdiiray taa waxaa u daliilkii ah

    · War daabaana qaadka ay matali dawladda Af-weyne

    · Ogaadeen damiin kama dhigtee yaw dirsaday hawsha?
    -----------------------------------

    48. YAA KASBADAY? 1978


    Yaa Kasbaday Cabdullaahi wuxuu tiriyey horraantii 1978kii. Kabaxaaydii gobolka Soomaali Galbeed
    ay ciidamadii Jamhuuriyadu sidii deero ilqoodhka ka aragtay Shabeel u gabbanaya ay uga soo
    afarqaadeen ayuu aad uga xummaaday. Hargaysa isaga oo markaa tagay ayuu wuxuu ku billaabay:



    Uma kiilo maansada, siddii xuud kalluunsada e

    Kasha muran ku yaalley xikmadi kilinkilaysaaye

    Kulcubaha xiskay dooda iyo kiishash laabta ahe

    Faallada kelyaha buuxisiyo kubada uurkayga

    Kaah iyo iftiinkay baxshaan kaaxi maan arage



    Kurka gabayga soo muujiyee sheegidda u kaalman

    Ma kaakicine dhawr goor anoo kaalay odhan waayey

    Kud iyo mid karaysa ah afkana kaabiga u jooga

    Geeddada wuxuu kuuriyo oo saabka kuududaba

    Kol hadduu karsamay oo shidmoo aad u kululaaday

    Lama kaydin karo maansadii kaayaheed galaye

    Saakana karaamaa jirtee balan tix kaynaasho!



    Shinni kaalufkeed galiyo sidi koronkorow oomay

    ama ceel karkaarrada jabshiyo webi karaar dhaafay

    ama kaal danley qeybsatiyo kur iyo dhaal yaabis

    sidii koronka iyo koorta iyo kololo’ii Raage

    Konton iyo kun xaajoo mmurgiyo waayo kala kaan ah

    Oon lagu kam'ayn baa jiroo nalagu keenaaye



    Wax kadliyo kadaalibaa ordoo kuududaa badane

    Kubka iyo kan biixida jebshee sii kirkira meesha

    Karin buu u deydaya hayaa wuuna kabayaaye

    Kaftan maaha ee waa koosh kalaan keebka liishado e

    Kurtun baaba loo fiiqan ooy kalax qoraayaane

    Kallifaa an layskula kam'ayn yaa kasbaday mooyi



    Kanbalkay lahayd jilib carriyo meel kabdhoodka ahe

    garta keedi kaabiga galee lagu kawaanleeyey

    Kiskisaha middaa lagu xakabay kaddinna loo diiday

    Kolkaan maalmo koolkooliyey dib u kadlaysaaye

    Katibkaan ka kaaftoon lahayn yaa kasbaday mooyi



    Karbaash loo yagooraan ratiga saaray kabad weyne

    Kiintaalku koobbuu noqdaa koronkortiisiiye

    Baq karuura loo yeel haddaan caano kaydsado e

    Kidhli iyo kafee waan helee koobab baan jirine



    Ka u baahi ciilka u noqdee ciil ka kori waayey

    Iyo kuwa kashbacay ee dharagaye uur kubada yeeshay

    Kuwa waliba kaskiisaa waxaa loo kabtiyayaane

    Mid kororsi bay daaran tahay xeeshan kaariniye

    Kaafka iyo kala-dheeridaa la isku koosaaray

    Inay keeni baad garan wuxuu rag isku koosaaaray

    Kurbadiyo walaacaan qabniyo kaarka nagu raagay

    Malaha kimis la quutaba dadbaa looga dhigay kawle

    Haddaan nala kadeedaynin way kadab go’aayaane



    Dadkayagu kadaab uma badniyo reer ma kaadsado e

    Maskaxdu kaamil inay noo tahay, ku maanhayeen qaare

    Kullina waan baryeynaa Allow keen xornimadiiye

    Kalsoonidan lunteee Cali-Katiin kulanki noo diiday

    Iskulaal ismana kaashadkiyo koodka nala saaray

    Kiis nagu xukuman baa jiree yaa kasbaday mooyi



    Ilaahay Kariimow adoo kaliya mooyaane

    Karti lagula sheegtiyo awood kale ma dhawrayne

    Kalaamkaagii baa lagu sitaa weli kitaabkiiye

    Yamenta Koonfureed kii wacdayiyo Kuubba iyo Ruushka

    ee nacab kufaaroo kibriyo Kirishtankaw yeedhay

    Karaamadii Rasuulkiyo anoo taadii kaashanaya



    Dhulkay naga kaxeeyeen Allow yaa kasbaday mooyi



    In Islaamku gaal kabo u sido yaa kasbaday mooyi

    Kiinyadii xumayd iyo Axmaar kadafa oo liita

    Kaneecadiyo kudkudaha intaad naga korraysiiso

    Koodhiga intay nagu guraan yaa kasbaday mooyi



    Kob dagaala fulay kayn galiyo ma lihi kayrkayrle

    cimli korodhsadkiisee xikamadu naguma koobnayne

    meel kuray ka dheelaa Iblays nooga koor-lulaye

    Kafiyo Boortaqiiskii Gurey riday kabaalkiisa

    iyo kii Daraawish kabiyo Koofil qoladooda

    iyo Kuubbadii Kaastar iyo aarmi Kurushoofa

    ku waliba kolkuu rabo hadduu nagu dul kaajaayo

    ku kar-celinta iyo ciilkan waan karara’aynaaye



    Inta aan kitaabada sidneen Sheekhyo Kiristaamin

    malaa’igo kumaandoosa iyo kooxo nala laaya

    oon kaarahoodiyo askari kidib kasii deynin

    ilaahii na kaalmayn jirow maad kusoo kicisid
    ---------------------------------